“Sợ Tây vãi linh hồn… ký sự” – Phần III-V

Vương Quân Hoàng
Theo Saga.vn

Xem Phần I-II

Phần 3: Vì đâu nên nỗi sợ Tây.

Tiếp theo “Sợ Tây vãi linh hồn… ký sự” đây là phần 3 có tên “Vì đâu nên nỗi sợ Tây.”

Tôi quyết không sa vào cái mà văn học gọi là “Chủ nghĩa tự nhiên,” lan man theo cảm xúc cá nhân mà thiếu tôn trọng thời gian quý vị. Vậy thì việc cắt nghĩa cái sự sợ hãi cần lắm. Có lửa thì mới có khói. Tôi nghĩ rằng, cái việc sợ nó có căn nguyên cũng chẳng lấy gì làm khó hiểu.

Vì đâu nên nỗi

Thứ nhất, việc sợ bắt đầu từ sự lệ thuộc kinh tế. Thường Tây sang Ta là làm sếp. Chả hiểu vì cái “bối cảnh” địa kinh tế thế nào mà họ sang đây rất hay làm sếp, thông thái làm sếp mà dốt nát cũng làm sếp. Đã làm sếp, nó hay quyết cái sự lên lương xuống chức của người chúng ta. Động đến cái lợi ích, khó nói ghê lắm, dưng mà sợ, các bố cháu và mẹ đốp ạ. Sợ vãi linh hồn… Gì chứ đang tiêu tiền mà mai không còn hay đang có chỗ ngồi mát để làm việc, bỗng tháng sau nó đuổi ra đường… hãi chết!

Thứ hai, việc sợ hãi còn có nguồn gốc từ phép so sánh, một toán tử đại số quen thuộc với tất cả chúng ta kể từ lớp 1. So sánh làm nổi bật sự thua kém. Một, hai cá nhân thì có thể trội trội hơn họ, nhưng xét về tiêu chuẩn thống kê đám đông thì thật là rõ như ban ngày. Những thua kém này rất dễ thấy qua các góc cạnh.

Đầu tiên là kích thước vật lý của các chú Tây. Chúng nó thường to, chả thế mà hồi tôi nhỏ hay nghe truyện cười “Người bang Texas chỗ nào cũng to.” Riêng cái độ to, dày, choán không gian của nó cũng khiến chúng ta đôi lúc xây xẩm mặt mày. Đành rằng là cũng muốn đàng hoàng lắm, nhưng lắm khi ngửa mãi mặt chưa nhìn xuyên qua được lỗi mũi nó thì cũng kẹt ra phết. Rồi tiến đến cái văn hóa tranh luận. Tụi Tây được dạy trung thực và các kỹ năng phát biểu-thể hiện-biểu đạt từ lâu đời; những nét đặc trưng văn hóa. Các bố cháu nhà ta thì hết sức kém món này, làm tới các chức vụ cấp Tỉnh ở ta mà lên sóng truyền hình cứ mân mê say đắm cái mẩu giấy đánh máy do trợ lý soạn ra từ vài tuần trước… Bọn Tây không thế, chơi thẳng tưng, tự tin… Thế nên có dịp so sánh là trong lòng thấy hãi lắm. Rồi nữa là các thành tựu. Kính các cụ Saganor lục lại mấy bài về các phát minh lớn khoa học-kỹ thuật kể từ thế kỷ XVII trên SAGA, rặt là cái bọn mũi lõ nó nghĩ ra. Tôi có nghe anh em nói đã phải lọc bớt danh mục cho đỡ dài dòng, vậy mà cũng tới hàng vài trăm cái ghê rợn. Thế nên có việc phải lục tìm cái sự vinh quang quá khứ của mình để mà dẹp nỗi sợ thì lại càng thấy sợ thêm. Bực mà không làm sao cho hết bực.

Thứ ba, việc sợ Tây còn có chút ít nguồn gốc từ sự tự coi thường nhau và sự đố kỵ. Nói cách khác: Sợ Tây có chút ít nguồn gốc từ Lòng mong muốn được sợ Tây. Sẽ có nhiều người phản đối, nhưng là vòng vo tam quốc và chỉ đơn giản là tìm cách “cá nhân hóa” cái mệnh đề vừa nói, trên thực tế tôi quan sát 15 năm và có thừa bằng chứng. (Tôi là người nghiên cứu thống kê-toán rất bài bản và không mấy khi kết luận mà không có bằng chứng – chính xác là chẳng dại gì :D)

Số là thế này, thằng kia nó cũng da vàng, tóc đen… gốc gác nó ngày xửa ngày xưa có khi lìu tìu hơn ông cha mình nhiều lần. Ngày nay, bỗng nó giỏi hơn do gien trội va vào tia cực tím lúc ở nhà Hộ sinh, vậy là cái sự may. Những tay nào khá hơn “bản ngã” thì xét cho cùng đều là may mà thôi. Trên có Trời, dưới có Đất, ở giữa chỉ có cái Bản Ngã. Làm gì còn ai hơn mình đây?! Thế nhưng quay lại thì quả là thành tựu chú Việt hàng xóm có hơn mình thật. Lúng túng! À há, có cách xử. Tớ với cậu so với nhau không đáng, giờ phải đi so với lịch sử Tây, tráng lệ và hào hùng, dày dặn và uy nghi… Nó giống như định luật của Einstein, kiến thức của tất cả loài người mà đem so với sự ngu dốt của loài người thì luôn xấp xỉ tiến tới 0. Vì cái đã biết là hữu hạn, cái chưa biết là vô hạn. Trong các định lý về giới hạn học năm lớp 10 gì đó các bạn hẳn đã biết, tỷ lệ này hội tụ chắc chắn tới 0.

Sự thỏa mãn ích kỷ nằm ở chỗ, đằng nào cũng so bì thua kém, anh em chúng mình thua cả chúMobbing.jpg Tây luôn cho xong. Đi cạnh tranh so bì nhau, mất cả vui, khi bia lúc rượu lại vắng bóng bạn nhậu. Thế nhé, cậu với tớ chả ai hơn gì nhau, và chúng ta cùng một điểm chung: “Đều kém Tây cả.” Thật là một mẫu số chung rất hấp dẫn.

Thứ tư, là đặc tính văn hóa. Xã hội Đông Á có xu hướng đóng cửa trong hàng ngàn năm và không ủng hộ kinh doanh.

 Không kinh doanh
 Không giao tiếp
 Kém đường giao thiệp
 Ít thành tựu (kinh tế, khoa học, kỹ thuật, văn hóa)
 Tự ti (kém tự tin)
 Sợ… (Hổng dám đâu).

Đặc tính văn hóa quan trọng bậc nhất (mà trong tài liệu khoa học tôi hay gọi là “kích thước”) của chúng ta là:

 Sợ hãi sự bất trắc
 Hầu như rất ít khả năng chấp nhận rủi ro.

Trong cuốn sách “Văn minh làm giàu & Nguồn gốc của cải” tôi có phát biểu rằng đây chính là đặc tính quan trọng bậc nhất giúp Kinh Doanh và Khoa Học hội tụ với nhau, và may mắn làm sao, hệ thống văn hóa Phương Tây có được cái này… Và họ bùng phát dữ dội, khiến chúng ta “ăn khói” hơn 4 thế kỷ nay!

Món này chắc chắn là đề tài hay. Nhưng lạm bàn sẽ rất dài dòng. Có lần tôi ở sân bay nước ngoài (tôi hay lang thang, nên cũng không còn nhớ chính xác sân bay nào, chỉ nhớ ở châu Âu) và thấy cảnh một đoàn khách Việt Nam đi bước chân “líu ríu anh thương” (vay lời nhạc sĩ Trần Tiến)… Sự sợ hãi bất trắc khiến đoàn di chuyển như một khối người giàu tính kỷ luật, cách nhau chừng 50 cm. Sự cảnh giác và lo âu cao độ hiện lên trong mắt các thành viên đoàn, xểnh ra cái mà lạc là chết! Mà chết là không ai cứu đâu, xứ lạ mà! Ôi cái nỗi thảng thốt khiến họ sợ, khiến họ đi mới gần nhau và đồng nhất làm sao! Dẫu sao có chừng gần 10 người đoàn kết thế này, lạc cả một đám đông cũng yên tâm lắm, các bạn ạ.

Cách đó chừng vài mét, tôi thấy một cu cậu trẻ con chừng chỉ lớp mấy. Cu cậu đi lại hiên ngang, ra quầy check-in nói cười tự tin, đưa cái vé và passport đúng cách, nhẹ nhàng… Đấy vấn đề không còn cá nhân nữa rồi. Cả đoàn kia sợ một cá nhân. Sau này nỗi sợ sẽ còn lớn hơn nữa khi một cá nhân gặp một cá nhân. Nỗi sợ này dần dần sẽ phân kỳ (chứ không hội tụ) và đi tới khái niệm “Sợ vãi linh hồn” như tiêu đề của xê-ri này.

***

Phần 4: Truyện kể thời hậu WTO

 

Cơn sợ hãi ngày một gia tăng, chứ không hề thuyên giảm. Sự việc đẩy nó tới đỉnh điểm là những “hoạt náo viên Tây” xa xứ ngày càng hoạt động tích cực trên các trận địa kinh doanh ở Việt Nam chúng ta. Chúng ta còn bé, GDP cả năm 2006 chỉ cỡ chừng 50 tỷ USD, đó là tính cả các khoản vay nợ sử dụng vào đầu tư. Ấy thế mà nghe đâu một cái công ty đa quốc gia như Cargill chuyên sản xuất các loại cám cho gà, bò, heo thôi mà cũng có doanh số lên tới cả 70 tỷ USD mỗi năm… Choáng!

 

Vẫn là chuyện kích thước, giống như khi trước ta nói cái chuyện kích thước vật lý của chú Tây mà chúng ta ngước mãi cổ nhìn chưa xuyên quá được lỗ mũi vậy! Nhưng lần này, đó là kích thước các doanh nghiệp. To đã đành, nó lại tiến tới gần, lừng lững trông phát khiếp. Thế nhưng (lại thế nhưng), khiếp hơn cả là lúc chú Corporate này vung tay vung chân. Thoáng cái thấy nó nuốt chửng vài ba loại “đại gia” nội, mà xưa kia khi chưa có Tây, lên võ đài cũng được xếp hạng võ sĩ hạng trâu, có thể khiến mấy võ sĩ “hạng ruồi, hạng gà” sợ mất mật. Bùm cái, Toàn-Cầu-Hóa, bỗng xuống hạng lông nhanh như chảo chớp.

 

Cái món mua bán ấy có tên cũng do họ đặt M&A. Việc họ điểm mặt, chỉ tên cũng khiến chúng ta hơi hoảng hốt, vì té ngửa ra, phần lớn cái gọi là “lực lượng lao động cao cấp” Việt Nam thời gian gần đây thì cũng ùn ùn ra lò từ các trường lớp phương Tây, Mỹ, Anh, Pháp, Úc… Ta đi học của họ từ ngôn ngữ tới bài giảng, không khiếp sợ mới lạ. Các chương trình Fulbright, AusAid, Chevening,… ngoài việc đào tạo kiến thức cũng góp sức tăng cường cái tính sợ Tây thời hậu WTO.

 

economist25Mar07_family.jpgRồi thị trường vốn đang tăng trưởng mạnh, tiếp tục khiến bà con đầu tư tha hồ mà phỏng đoán và ngắm nghía, ước lượng cái độ nặng nhẹ của túi tiền Tây. Tây mua thì Ta mua. Tây bán thì ta bán. Nhanh vào, nhanh thoăn thoắt, mà nhanh gì thì nhanh, nhớ để mắt tới mấy chú Tây đấy nhé! Cái “room” Tây là đề tài số một của báo chí viết về chứng khoán… Quanh quất đâu đây toàn thấy bóng dáng Tây.

 

Lại nữa, xu hướng Internet toàn cầu và nền kinh tế mới trên Net điểm qua toàn thấy Tây, mà lần này là Tây “bự nhất”: Mỹ. Google, Yahoo, eBay, Facebook, Youtube, MySpace, Amazon, … ái chà chà. Ngày nay sống thật khó mà thiếu họ. Mất có cái vụ chat của YIM có vài hôm do đứt cáp eo biển Đài Loan mà loạn hết cả lên, phóng viên không gửi được bài, giám đốc không ra được lệnh, đường truyền phập phù…

 

Thực ra chúng ta sợ cái gì của Tây? Tôi xin điểm mặt chỉ tên lại một lần nữa:

 

• Kích thước (vật lý, tiền bạc)
• Ảnh hưởng văn hóa-kinh tế-tri thức-giáo dục
• Thành tựu, bề dày
• Sức ép (chính trị, đa phương, toàn cầu hóa)

 

Có thể còn nhiều lắm, nhiều lắm nữa? Nhưng phải trả lời cho bằng được câu hỏi sau đây: “Thế thì tại sao lại có những thứ khác biệt lớn tới mức khiến chúng ta phải sợ đến vãi cả linh hồn?

 

Xin tổng kết mấy khác biệt nguyên lý cơ bản, đủ để tạo ra tất thảy sự khác biệt lớn lao ngày nay, dẫn đến nỗi sợ ghê người. (Điều này trong sách “Văn minh làm giàu & Nguồn gốc của cải”  phân tích hàng trăm trang.)

 

• Sự khao khát tìm kiếm hiểu biết và chân lý khoa học
• Sự khao khát làm giàu trải qua hàng chục ngàn năm lịch sử
• Tính chấp nhận bất trắc rủi ro cao độ
• Văn hóa kinh doanh-khoan hòa cao độ
• Óc phương pháp và Óc phân tích

 

Đó, có nhiều cái khác lặt vặt, nhưng những cái trên là các nguyên lý quan trọng nhất. Chúng đem lại tất cả, làm nên tất cả. Hóa ra là đơn giản vậy. Phần tiếp theo, chúng ta sẽ bàn xem “Hết sợ thì có được cái lợi ích gì” đứng về cả nguyên lý lẫn thực hành đời sống. Giờ cho tôi nghỉ giải lao một chút.

 

***

 

Càng nhìn Tây, càng yêu Tây hơn và yêu Tây mãi…

Tôi cũng hay tiếp xúc với tây… nhưng không hiểu sao càng tiếp xúc tôi càng sợ tây. Nhân xê-ri bài viết ký sự “Sợ Tây”, tôi có một vài chia sẻ, mong trao đổi cùng các bạn. Hồi còn đi làm thêm, tôi đã có lần thẳng tay tát vào mặt chú sếp Tây. Nói ra cũng ngượng, nhưng chứng tỏ tôi không sợ Tây lắm. (Và anh Hoàng đừng nói là tôi không yêu đất Việt, dân Việt.)

Ấy thế mà càng tiếp xúc tôi càng sợ. Xin kể cho các bạn vài ví dụ:

Hoạt cảnh 1: Tôi làm với một chuyên gia kinh tế nông nghiệp vài tháng, giúp ta nghiên cứu trồng cây chè sạch. Đầu tiên tôi cũng coi thường tay này, chỉ thấy cái gì nó để ý, mà có vẻ khó tính quá. Nhưng đến lúc ra kết quả tính toán, các kỹ sư nông nghiệp của mình lên một cái biểu đồ theo hướng dẫn và chỉ ra rằng 2 kết quả không khác nhau nhiều. Lúc đó tay này mới chỉ ra rằng cán bộ mình trình bày kết quả không đúng cách, chỉ vài đường cơ bản là biểu đồ thể hiện kết quả khác hẳn nhau. Bực quá, đó chỉ là vẽ đồ thị tuyến tính, đó là toán cấp I, cấp II chứ có gì cao siêu đâu.

Hoạt cảnh 2: Cũng gã Tây đó nhưng ở một hội thảo, có một hoạt động vui là nếm chè. Bà con mình hào hứng tham gia, rồi khi lấy kết quả… ai cũng lúng túng không biết trình bày thế nào. Lúc đó thằng này mới đứng lên, lại vạch ra mấy đường cơ bản. Tôi ngại quá! Kỹ sư nhà mình chắc cũng phải học đến toán cao cấp, thế mà mấy cái cộng trừ nhân chia thông thường cũng phải để thằng kia nó đứng ra mới xong được. Lúc nó chỉ ra rồi mới “À… đúng rồi”!!!

Hoạt cảnh 3: Lần khác, tôi làm với một tay bỏ việc ở một công ty kiểm toán trông cũng nhố nhăng… Tôi tưởng nó cũng chẳng hơn gì người mình! Ấy thế mà sau một lần chứng kiến nó ngồi cộng 1 trang số liệu kế toán, tôi phục nó liền. Bàn tay nó múa trên cái máy tính calculator không thèm nhìn… chỉ trong 1-2 phút là cộng xong cả trang, đảm bảo chính xác. Sợ! Tôi chưa thấy một ông kế toán/kiểm toán nào ở VN có kỹ năng đến như vậy.

Hoạt cảnh 4: Dạo này tôi cũng có dịp theo đóm ăn tàn, gặp gỡ một số chủ tịch tập đoàn, CEO, quan chức tài chính các nước. Phải nói tôi nể tác phong của quân lính chúng nó. Thái độ phục vụ vô cùng chuyên nghiệp và trọng thị. Sếp thì có thể tỏ ra xuề xòa, nhưng quân lính của nó cứ răm rắp vâng dạ. Tại các khách sạn năm sao, nhân viên khách sạn chào tôi như chào ông hoàng, bất kể mình đang ăn mặc đồ gì. Sự cung kính của chúng làm tôi e sợ về tính chuyên nghiệp của mình.

Hoạt cảnh 5: Tôi đi với Tây nhiều, nhiều khi rơi vào hoàn cảnh trớ trêu vì nhiều người coi Tây không biết nói tiếng Việt. Khi đi vào tranh luận, nhiều người không cần biết lý lẽ là gì, cứ cãi phứa theo ý mình ép nó phải theo là được. Tôi đâm sợ vì tiền mình bỏ ra thuê Tây đâu phải rẻ, sao lại không nghe nó trước khi đưa ra quyết định?

Còn tiếp, nếu được các bạn chỉ bảo thêm!

 

 

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: