ASEAN – Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (I)

CTV Phía Trươc chuyển ngữ
Eleanor Albert
, CFR

Giới thiệu

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là một tổ chức nhằm liên kết các nước trong khu vực thông qua việc thúc đẩy kinh tế, chính trị và hợp tác an ninh, bao gồm mười nước thành viên: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Miến Điện, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

asean-affiliated-groups-final

Theo số liệu năm 2014, các quốc gia ASEAN có dân số trên 622 triệu người (PDF) và tổng giá trị GDP là 2,6 nghìn tỷ USD. Hiệp hội giúp thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế và đã ký kết sáu hiệp định tự do thương mại với các nền kinh tế khác trong khu vực. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hoạt động của ASEAN bị giới hạn do thiếu tầm nhìn chiến lược, đặc quyền của mỗi nước chưa được thống nhất, và khả năng lãnh đạo yếu kém. Thách thức lớn nhất của khối này là làm sao để đạt được sự thống nhất chung trong việc đàm phán với Trung Quốc, đặc biệt là để đáp trả với những yêu sách chủ quyền trên diện rộng của Trung Quốc tại Biển Đông. Hoa Kỳ xem ASEAN là chìa khóa quan trọng cho sự thành công của mình trong chiến lược đối trọng với Trung Quốc tại châu Á.

ASEAN: Xưa và nay

Hằng năm, các nước thành viên ASEAN đều luân phiên tổ chức các cuộc họp chính thức thông qua một ban thư ký có trụ sở tại Jakarta, Indonesia. Các quyết định đạt được thông qua tham vấn và cùng được định hướng bởi những nguyên tắc như không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết các cuộc xung đột bằng biện pháp hòa bình. Một số chuyên gia nhận định rằng cách thức đưa ra quyết định như trên là một khuyết điểm lớn cho cả khối. “Việc đề cao sự đồng thuận, để tránh làm mất mặt, và tính duy ý chí cho thấy rằng các quan điểm chính trị về một mẫu số chung thấp nhất (PDF) có xu hướng chiếm ưu thế, và rằng các vấn đề khó khăn đã bị né tránh chứ không phải là dám đối mặt trực diện”, giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Tây Úc, Perth, Mark Beeson viết trong một bài trên tạp chí năm 2016.

Các chuyên gia khác nói ASEAN đã góp phần ổn định khu vực bằng cách xây dựng các tiêu chuẩn cần thiết và tạo dựng một môi trường ổn định nhằm giải quyết những thách thức chung. “Ở châu Á, đối thoại và xây dựng mối quan hệ chiếm một nửa sự thách thức trong việc giải quyết các vấn đề”, Murray Hiebert, cố vấn cấp cao và là phó giám đốc của Chương trình Đông Nam Á tại Trung tâm Washington về Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết.

Được thành lập vào năm 1967, ASEAN giúp liên kết Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan trong một nỗ lực nhằm giảm bớt tình trạng thù địch trong khu vực và để chống lại mối đe dọa tiềm tàng của quân nổi dậy do cộng sản lãnh đạo vào thời kỳ đỉnh cao của cuộc chiến tranh của Hoa Kỳ ở Việt Nam. Năm thành viên sáng lập đã tìm kiếm một cộng đồng để thúc đẩy sự ổn định chính trị và xã hội trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa các quốc gia giai đoạn hậu thuộc địa tại châu Á–Thái Bình Dương. Năm 1976, các thành viên đã ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác, nhấn mạnh việc thúc đẩy hòa bình, hữu nghị và hợp tác của ASEAN để vun đắp tình đoàn kết.

Số lượng thành viên tăng gấp đôi vào đầu những năm 1990, là kết quả của sự thay đổi tình trạng trong thời kỳ chấm dứt chiến tranh Việt Nam vào năm 1975 và Chiến tranh Lạnh vào năm 1991. Với sự gia nhập của Brunei (1984), Việt Nam (1995), Lào và Miến Điện (1997), và Campuchia (1999), cả khối bắt đầu khởi động các sáng kiến để thúc đẩy sự phát triển của khu vực. Các thành viên đã ký một thỏa thuận vào năm 1995 để tạo dựng một khu vực phi hạt nhân tại Đông Nam Á, cam kết không sử dụng vũ khí hạt nhân, bao gồm cả trên đất liền cũng như các vùng lãnh thổ trên biển.

Đối mặt với cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, các thành viên ASEAN chuyển sang chiến lược gắn kết các nền kinh tế với nhau để giảm thiểu vòng xoáy bất ổn kinh tế trong tương lai. Chẳng hạn như, Sáng kiến Chiang Mai (PDF) là một thỏa thuận giữa các nước ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm hỗ trợ tài chính thông qua các giao dịch hoán đổi tiền tệ. Các nước ASEAN cũng đã ký kết tuyên bố về một hành động chung để chống khủng bố do tàn dư của cuộc tấn công 11/9 tại Hoa Kỳ hòng thúc đẩy những cơ chế quốc gia và khu vực đồng thời thúc đẩy sự chia sẻ thông tin.

Năm 2007, mười thành viên đã thông qua Hiến chương ASEAN (PDF), một văn bản hiến pháp, tạo cho khối này một nền tảng pháp lý và giúp cải thiện cả khối. Hiến chương coi trọng những nguyên tắc cốt lõi của ASEAN và phác họa các yêu cầu đặt ra đối với những thành viên. Hiến chương ban đầu cũng từng có các quy định về việc xử phạt và một hệ thống giám sát sự tuân thủ các thỏa thuận của ASEAN, nhưng những điều đó đã bị buông lỏng trong các rào cản đối nội.

Hiến chương đã đưa ra một kế hoạch chi tiết nhằm xây dựng một cộng đồng dựa trên ba yếu tố: Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Cộng đồng Chính trị–An ninh ASEAN và Cộng đồng Văn hóa–Xã hội ASEAN. Những tiến bộ trên mặt trận kinh tế đã mang lại kết quả tốt đẹp; trong năm 2016, năm thành lập AEC, nền kinh tế của cả khối được dự kiến sẽ tăng trưởng 5,3 phần trăm, theo Ngân hàng Phát triển Châu Á (PDF). Bốn trụ cột (PDF) của AEC là: Tạo ra một thị trường duy nhất với dòng chảy tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và lao động có tay nghề cao; cạnh tranh kinh tế lành mạnh; phát triển kinh tế bền vững và công bằng; đồng thời tiếp tục hướng ASEAN vào nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, một số ngành công nghiệp quan trọng nhất của khu vực này không được hưởng các biện pháp thương mại ưu đãi, và khoảng cách thu nhập giữa các thành viên ASEAN có thể làm cho quá trình hội nhập kinh tế trở nên khó khăn hơn.

Tuy vậy, một số chuyên gia nhận thấy AEC là một chất xúc tác tiềm năng của sự tăng cường hội nhập kinh tế. “Cộng đồng kinh tế ASEAN là một dự án lớn. Hiện thực hóa nó sẽ hoàn toàn làm thay đổi bối cảnh kinh tế và chính trị của khu vực. Những thách thức này đều không nhỏ”, Hadi Soesastro, Giám đốc điều hành của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược, Jakarta, phát biểu vào năm 2007 khi các kế hoạch của cộng đồng kinh tế này đã được thông qua.

Kể từ khi ASEAN bắt đầu trở thành khu vực thương mại tự do vào năm 1993, giá trị thương mại giữa các nước ASEAN đã tăng từ 19,2 phần trăm (PDF) đến 24 phần trăm (PDF) vào năm 2015. Tại khối này, có hơn 90 phần trăm lượng hàng hóa được giao dịch không phải đóng thuế (PDF). Cả khối cũng đã ưu tiên cho mười một nhóm hàng hóa và dịch vụ có ích cho tiến trình hội nhập, bao gồm sản phẩm điện tử, tự động, sản phẩm cao su, dệt may và hàng may mặc, các sản phẩm từ nông nghiệp, và du lịch. Hiebert nói rằng mọi thành viên của ASEAN đã có những nỗ lực mạnh mẽ để thúc đẩy thương mại, nhưng các thách thức vẫn còn tồn tại.

Còn tiếp…

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Trackbacks/Pingbacks

  1. ASEAN – Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (II) | Tạp chí Thanh Niên Phía Trước - […] Phần I – ASEAN: Xưa và nay […]

Leave a Reply

%d bloggers like this: