Đặng Khương chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Rodion Ebbighausen, Deutsche Welle

Có những dấu hiệu rằng Bắc Triều Tiên đang có kế hoạch thiết lập con đường cải cách kinh tế trong những ngày tới. Trong khi nước hàng xóm khổng lồ Trung Quốc là một ví dụ rõ ràng để Bình Nhưỡng noi gương nhưng các chuyên gia nói rằng Việt Nam đang được xem như có mô hình tốt hơn.

Bài phát biểu đầu năm mới của lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un được xem là đáng ngạc nhiên vì nó xuất hiện một số ý cho rằng nước này đang bắt tay vào việc thay đổi các chính sách căn bản.

Dường như mong muốn của ông Kim Jong Un là Bắc Triều Tiên nên đặt ra một cuộc hành trình cải cách kinh tế.

Đối với Werner Pfennig từ Viện Nghiên cứu Hàn Quốc ở Berlin thì bài phát biểu không mang nhiều điều bất ngờ. Kể từ khi nhà lãnh đạo trẻ tuổi này lên nắm quyền, rất nhiều điều đã xảy ra ở Bắc Triều Tiên và bài phát biểu nhân dịp năm mới vừa qua có lẽ sẽ được thực hiện một cách nghiêm túc.

Tờ nhật báo Frankfurter Allgemeine ở Đức vừa công bố một viết về bài diễn văn của Kim và cho rằng những lời nói trong đó mang một số ý nghĩa nhất định.

Cụ thể, bài báo trích dẫn các chuyên gia kinh tế Đức – những người đã tư vấn cho lãnh đạo Bắc Triều Tiên về những cải cách. Người cố vấn nói với tờ báo rằng nước này sẽ bắt đầu thực hiện các thay đổi trong năm nay. Ông cũng nói thêm rằng Việt Nam sẽ là một mô hình cho việc hiện đại hóa của Bắc Triều Tiên.

“Nếu Bắc Triều Tiên thực sự chọn một mô hình để làm theo thì đó sẽ là Việt Nam”, Pfennig nói với DW, và thêm rằng tầm ảnh hưởng của Việt Nam có phần quan trọng hơn so phía Trung Quốc.

“Một số đặc khu kinh tế đi theo mô hình của Trung Quốc – nói một cách ngoại giao – đã hạn chế nhiều sự thành công ở Bắc Triều Tiên”. Ngoài ra, Bắc Triều Tiên có sự ngờ vực rất lớn về cách thực hành Chủ nghĩa Cộng sản từ phía người láng giềng khổng lồ này. “Nếu các phái đoàn Bắc Triều Tiên đến thăm Trung Quốc thì ngay tức khắc sau đó họ nghĩ rằng họ đang ở phương Tây”, ông Pfennig nói. Ngược lại, họ không có cảm giác như vậy khi đến Việt Nam.

Tâm điểm của tất cả những điều này nằm ở mối quan hệ giữa sự cởi mở và kiểm soát, ông Pfennig nói. “Bắc Triều Tiên tin rằng Việt Nam theo đuổi các chính sách kinh tế và giao dịch với các nước khác mà họ giữ được toàn quyền kiểm soát. Đó là những điều đã làm Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn đối với Bình Nhưỡng”.

Ngoài ra thì cũng có một số những cân nhắc khác. Ví dụ như trong những năm 1970, Việt Nam đã vượt qua Hoa Kỳ và đã thành công trong việc thống nhất đất nước giữa hai miền Bắc và Nam. Ngoài ra, Việt Nam khẳng định “sự độc lập của họ, ngay cả khi có sự ảnh hưởng từ phía Trung Quốc – và họ đã có một nhà lãnh đạo hết sức lôi cuốn”. Thậm chí ngày nay, Hồ Chí Minh – người đã qua đời vào năm 1969 – vẫn còn tôn kính tại Việt Nam.

Sự trỗi dậy của Việt Nam

Các nước xã hội chủ nghĩa đã bị bỏ lại ở phía sau sau khi khối Đông Âu tan rã và họ đã đi theo nhiều hướng khác nhau. Việt Nam đã lựa chọn đổi mới toàn diện nền kinh tế và chính trị. Thay vì một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Việt Nam đã hình thành mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa tương tự như ở Trung Quốc – mô hình mà theo đó đã giúp người dân thoát ra khỏi tình trạng khốn nghèo.

Gerhard Will – chuyên gia về châu Á tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh ở Đức – nói với DW rằng sự phát triển của Việt Nam dựa trên hai chính sách lớn. Trước hết, chính phủ [Việt Nam] đã đưa ra sáng kiến ​​tự do hóa nền thị trường đến một mức độ nhất định – đầu tiên là trong lĩnh vực nông nghiệp, sau đó mở rộng ra các doanh nghiệp gia đình và cuối cùng trong các công ty lớn hơn. Thứ hai, Việt Nam đã mở cửa ra thị trường thế giới, do đó thu hút được nhiều nguồn đầu tư nước ngoài.

“Giới lãnh đạo Cộng sản Việt Nam đã thông minh trong việc tìm kiếm các cơ hội trên thương trường quốc tế và nghĩ nhiều hơn về mặt kinh tế so với Bắc Triều Tiên”.

Sau đó nền kinh tế Việt Nam đã đạt được tốc độ tăng trưởng lên đến mười phần trăm mỗi năm và vươn lên trở thành thị trường xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới trong thập niên 1990.

Ngược lại, Bắc Triều Tiên đã cố bám víu chủ nghĩa Stalin sau năm 1989 và ngày càng trở nên cực đoan hơn. Họ đặt ra con đường trang bị quân sự và tích tụ vũ khí hạt nhân để đe dọa phương Tây. Bình Nhưỡng sử dụng chương trình vũ khí nguyên tử của họ để hù dọa cộng đồng quốc tế. Họ thậm chí còn mang sự sụp đổ của họ ra để đe dọa phương Tây, ông Pfennig giải thích. “Đối với các nước láng giềng thì sự sụp đổ của chế độ này đặt ra một mối đe dọa còn lớn hơn so với chương trình vũ khí hạt nhân”.

Nếu Bắc Triều Tiên hoàn toàn sụp đổ, Trung Quốc và Hàn Quốc lo ngại họ sẽ phải gánh chịu làn sóng người tị nạn đói nghèo, hiện nay có khoảng 24 triệu người đang sinh sống tại đất nước bị cô lập này.

Chính sách dẫn đến nạn đói

Chính sách cô lập của Bắc Triều Tiên là hậu quả của những bế tắc đối nền kinh tế nước này trong thập niên 1990. Thậm chí cho đến ngày nay, Bắc Triều Tiên vẫn không thể sản xuất đủ lương thực để nuôi người dân của họ nếu không có sự giúp đỡ từ Trung Quốc và Nga – phần lớn vì họ không có đủ nhiên liệu cũng như không có đủ máy móc nông nghiệp để đáp ứng những công việc đó.

Chế độ Bắc Triều Tiên đã chịu trách nhiệm về nạn đói thảm khốc gây ra cái chết của khoảng 600.000 đến 1.000.000 người từ năm 1994 đến 1999.

Cả ông Will và Pfennig đều không thuyết phục rằng Bắc Triều Tiên sẽ thành công trong việc thực hiện các mô hình của Trung Quốc hoặc Việt Nam. Theo ông Will thì các điều kiện cơ bản cho những cải cách ở nước này “ít cần thiết hơn so với ở Trung Quốc hay Việt Nam”.

“Họ thiếu các cơ sở nông nghiệp, động lực đầu tiên cho công cuộc cải cách ở Trung Quốc và Việt Nam,” ông Pfennig nói.

Bị bỏ lại phía sau bởi sự cô lập

Một điểm khác biệt nữa là nước này hầu như bị biệt lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Như ông Will đã chỉ ra, đơn giản là vì Bình Nhưỡng thiếu các đồng minh cần thiết. Hơn nữa, Bắc Triều Tiên trái ngược với Trung Quốc và Việt Nam là vì họ không có đông dân số ở nước ngoài. “Những người Trung Quốc và người Việt Nam đang sống ở nước ngoài là những người đã giúp liên kết các nước này với thị trường thế giới trong giai đoạn đầu của cuộc cải cách”.

Hiện nay, theo quan điểm của ông Pfennig thì giải pháp từ bên trong hai miền Triều Tiên có thể là điều mang lại nhiều hứa hẹn nhất so với bất kỳ mô hình nào khác – ví dụ như phát triển đặc khu kinh tế Kaesong nằm phía tây nam ở Bắc Triều Tiên. Hiện có khoảng 50.000 người Bắc Triều Tiên theo làm việc ở đó dưới sự quản lý của chính phủ Hàn Quốc. Cho đến nay, mô hình này đã được chứng minh là khá thành công.

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2013

Share on Facebook

Scridb filter