Bauxite là gì? – TCPT số 40

Bauxite (hay Bô xít) là một loại quặng nhôm trầm tích có màu hồng, nâu được hình thành từ quá trình phong hóa các đá giàu nhôm hoặc tích tụ từ các quặng có trước bởi quá trình xói mòn. Quặng bô xít phân bố chủ yếu trong vành đai xung quanh xích đạo đặc biệt trong môi trường nhiệt đới. Từ bôxit có thể tách ra alumina (Al203), nguyên liệu chính để luyện nhôm trong các lò điện phân, chiếm 95% lượng bôxít được khai thác trên thế giới. Tên gọi của loại quặng nhôm này được đặt theo tên gọi làng Les Baux-de-Provence ở miền nam nước Pháp, tại đây nó được nhà địa chất học là Pierre Berthier phát hiện ra lần đầu tiên năm 1821.

Hình thành

Bô xít hình thành trên các loại đá có hàm lượng sắt thấp hoặc sắt bị rửa trôi trong quá trình phong hóa. Quá trình hình thành trải qua các giai đoạn: 1) phong hóa và nước thấm lọc vào trong đá gốc tạo ra ôxít nhôm và sắt; 2) làm giàu trầm tích hay đá đã bị phong hóa bởi sự rửa trôi của nước ngầm; 3) xói mòn và tái tích tụ bô xít. Quá trình này chịu ảnh hưởng của một vài yếu tố chính như a) đá mẹ chứa các khoáng vật dễ hòa tan và các khoáng vật này bị rửa trôi chỉ để lại nhôm và sắt; b) độ lổ hổng có hiệu của đá cho phép nước thấm qua; c) có lượng mưa cao xen kẽ các đợt khô hạn ngắn; d) hệ thống thoát nước tốt; e) khí hậu nhiệt đới ẩm; f) có mặt lớp phủ thực vật với vi khuẩn. Theo một mô hình mô phỏng quá trình này thì giá trị pH thích hợp đạt khoảng 3,5-4,0.


Phân bố

Các quặng bôxít phân bố chủ yếu ở khu vực nhiệt đới, Caribe, Địa Trung Hải và vành đai xung quanh xích đạo, người ta tìm thấy quặng bôxít ở các vùng lãnh thổ như Úc, Nam và Trung Mỹ (Jamaica, Brazil, Surinam, Venezuela, Guyana), châu Phi (Guinea), châu Á (Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam), Nga, Kazakhstan và châu Âu (Hy Lạp).

Từ nguồn gốc hình thành dẫn đến việc thành tạo hai loại mỏ bauxit:

Loại phong hóa được hình thành do quá trình laterit hóa chỉ diễn ra trong điều kiện nhiệt đới trên nền đá mẹ là các loại đá silicat: granite, gneiss, baza, syenite và đá sét. Với quá trình hình thành laterit sắt, sự hình thành bauxite đòi hỏi điều kiện phong hóa mạnh mẽ hơn và điều kiện thủy văn thoát nước rất tốt cho phép hòa tan và rửa trôi kaolinite và hình thành lắng đọng nên gibbsite. Đới giàu hàm lượng nhôm nhất thường nằm ngay dưới lớp mũ sắt. Dạng tồn tại chủ yếu của hydroxit nhôm trong bauxit laterit chủ yếu là gibbsit. Tại Việt Nam, bauxit Tây Nguyên được hình thành theo phương thức này trên nền đá bazan.

Ở Việt Nam, bauxite phân bố phổ biến ở các tỉnh: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn và Tây nguyên. Ở các tỉnh phía Bắc, bauxite là các ổ, các phễu và dạng cột xuyên lên vào giao điểm các đứt gẫy địa chất dưới dạng các lớp dăm, cuội dung nham đã phong hóa thành sét-kaolin chứa quặng bauxite dạng bom núi lửa, dạng dăm – cuội. Ở Tây nguyên, bauxite có thân quặng dăm, cuội dung nham chứa bauxit dạng cột, dạng phễu và dạng dòng chảy phủ lên đá bazan và các trầm tích cổ hơn.

Từ quan sát và phân tích thực tế, có thể kết luận: bauxite Việt Nam, nói riêng, thế giới nói chung, có nguồn gốc nội sinh kiểu á núi lửa. Quặng chỉ có ở vùng họng núi lửa và vùng phụ cận do quy mô núi lửa và địa hình khi núi lửa phun trào quặng bauxite. Quy mô của bauxite phụ thuộc vào quy mô của núi lửa mang quặng, thân quặng có dạng cột ( khoáng trụ), dạng phễu và dạng lấp đầy các hang, hốc, thung lũng. Chiều dày thân quặng phụ thuộc chủ yếu vào khoảng cách tới họng núi lửa mà nó phun lên và địa hình mà lớp dung nham mang quặng bauxite lấp vào. Phần trên mặt đất, thân quặng luôn bị laterit hóa. Hàm lượng quặng bauxite Tây nguyên hiện thấy rất nghèo (<15%), chứng tỏ người ta chỉ mới lấy được phần dăm cuội dung nham tràn lên mặt đất và bị laterit hoá. Càng gần miệng núi lửa phun quặng thì hàm lượng nhôm càng cao. Khi nhầm nguồn gốc của bauxite từ nội sinh sang ngoại sinh sẽ có những kết quả tai hại.

Thành phần khoáng vật và hoá học

Bôxít thường được sử dụng làm lò cao, môi (giá) sắt/thép, ximăng, sản xuất nhôm, phiễu rót kim loại lỏng, hồ ngâm vật liệu, lòng lò nung, torpedo cars vòm lò cao sử dụng điện…


Bôxít tồn tại ở 3 dạng chính tùy thuộc vào số lượng phân tử nước chứa trong nó và cấu trúc tinh thể gồm: gibbsit Al(OH)3, boehmit γ-AlO(OH), và diaspore α-AlO(OH), cùng với các khoáng vật oxit sắt goethit và hematit, các khoáng vật sét kaolinit và đôi khi có mặt cả anata TiO2.


Gibbsit

Boehmit

Diaspore

Thành phần

Al(OH)3

AlO(OH)

AlO(OH)

Hàm lượng alumina tối đa (%)

65,4

85,0

85,0

Hệ tinh thể

Đơn tà

Trực thoi

Trực thoi

Mật độ (g.cm-3)

2,42

3,01

3,44

Nhiệt độ tách nước (°C)

150

350

450

Thành phần hóa học

Al2O3

Fe2O3

CaO

SiO2

TiO2

MgO

Mất khi đốt

% theo khối lượng (%)

55,6

4,5

4,4

2,4

2,8

0,3

30

Tại Việt Nam

Theo Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, Việt Nam được ước tính trữ lượng của thế giới quặng lớn thứ ba bauxite, sau khi Guinea và Úc. Phần lớn các dự trữ của Việt Nam là Tây Nguyên. Theo ước tính của Bộ Công nghiệp và Thương mại Việt Nam, lượng dự trữ ở Tây Nguyên có thể lên đến 5,4 tỷ tấn. Mặc dù có trữ lượng lớn, Việt Nam chỉ mới sản xuất 30.000 tấn bauxite/năm.


Năm 2007, một dự thảo kế hoạch khai thác bauxite đã được chính phủ Việt Nam chấp thuận và được xem là “chủ trương” lớn của Đảng. Vinacomin, công ty khai thác khoáng sản Việt Nam, đã đặt ra kế hoạch cho 6 dự án khai thác bauxite bao gồm hơn 1800 km2 ở vùng núi Tây Nguyên của Việt Nam. Hai nhà máy chế biến đầu tiên cho kế hoạch này đã được ký hợp đồng với Chalco, một công ty quốc doanh khai thác mỏ của Trung Quốc. Hai dự án khai thác tại Nhân Cơ thuộc tỉnh Đắk Nông và Tân Rai ở Lâm Đồng dự kiến sẽ sản xuất 600.000 tấn alumina/năm. Chính phủ Việt Nam ước tính sẽ cần 15,6 tỷ USD để đầu tư vào việc khai thác bauxite và các dự án tinh luyện alumina từ đây đến năm 2025. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phê duyệt một số dự án khai thác mỏ lớn ở Tây Nguyên, khẳng định rằng khai thác bauxite là “một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.”

Các kế hoạch khai thác đã bị phản đối và chỉ trích dữ dội từ các trí thức, nhân sĩ và các nhà khoa học môi trường. Rừng và đất nông nghiệp được sử dụng bởi người trồng cà phê và trà đang bị đe dọa bởi các kế hoạch này. Các phản đối đang dấy lên lo ngại về độc chất thải bùn đỏ được tạo ra thông qua sàng lọc của bauxite. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra những lời chỉ trích mạnh mẽ về các kế hoạch, rằng nghiên cứu năm 1980 của các chuyên gia tư vấn kết luận việc khai thác sẽ gây ô nhiễm và thiệt hại nghiêm trọng đối với môi trường sinh thái tại Tây Nguyên.

Trong tháng ba năm 2010, Google đã chỉ ra rằng phần mềm độc hại nhắm đến các trang mạng phản đối việc khai thác bauxite tại Tây Nguyên. Ngoài ra, hàng loạt vụ tấn công các website diễn ra gần đây nhằm dập tắt các tiếng nói đối lập và chỉ trích Đảng Cộng sản Việt Nam. George Kurtz tại McAfee cho rằng các đợt tấn công vừa qua xuất hiện với động cơ chính trị.  Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Phương Nga tuyên bố ý kiến như vậy là không có căn cứ.

Các số liệu về lượng bô xít trên thế giới

(x1000 tonne, thống kê ước tính năm 2008

Country

Các mỏ được khai thác

Dự trữ

Cơ sở dự trữ

2007

2008

Guinea

18,000

18,000

7,400,000

8,600,000

Australia

62,400

63,000

5,800,000

7,900,000

Vietnam

30

30

2,100,000

5,400,000

Jamaica

14,600

15,000

2,000,000

2,500,000

Brazil

24,800

25,000

1,900,000

2,500,000

Guyana

1,600

1,600

700,000

900,000

India

19,200

20,000

770,000

1,400,000

China

30,000

32,000

700,000

2,300,000

Greece

2,220

2,200

600,000

650,000

Iran

500[1]

Suriname

4,900

4,500

580,000

600,000

Kazakhstan

4,800

4,800

360,000

450,000

Venezuela

5,900

5,900

320,000

350,000

Russia

6,400

6,400

200,000

250,000

United States

NA

NA

20,000

40,000

Other countries

7,150

6,800

3,200,000

3,800,000

World total (rounded)

202,000

205,000

27,000,000

38,000,000


Nguồn: U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, January 2009


Tài liệu soạn từ Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Download TCPT40 – Bản in (8.6MB)
Download TCPT40 – Bản thường (4MB)
Download TCPT40 – Bản mini (2.5MB)

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Trackbacks/Pingbacks

  1. Bauxite là gì? – TCPT số 40 « - [...] Đọc toàn bài tại đây. [...]

Leave a Reply

%d bloggers like this: