Chủ nghĩa xã hội và dân chủ là hai khái niệm mâu thuẫn với nhau
Apr05

Chủ nghĩa xã hội và dân chủ là hai khái niệm mâu thuẫn với nhau

 Phạm Nguyên Trường dịch Sandy Ikeda, FEE Tại sao lại có quá nhiều thanh niên Mĩ bất ngờ tự gọi mình là người chủ nghĩa xã hội dân chủ đến như thế? Tôi cho rằng nhiều người trong số họ chỉ đơn giản là muốn tách mình ra khỏi những người xã hội chủ nghĩa đã từng ủng hộ các chế độ độc tài như Liên Xô cũ và nhà nước Trung Quốc Maoist hay những đang ủng hộ Bắc Triều Tiên mà thôi. Họ muốn thông báo rằng đối với họ, tự do chính trị cũng quan trọng như, ví dụ, công bằng về kinh tế. Nhưng dân chủ và chủ nghĩa xã hội có tương thích với nhau hay không? Không. Mặc dù một số mục tiêu của chủ nghĩa xã hội có thể là cao cả, nhưng phương tiện mà nó sử dụng về bản chất là mâu thuẫn với dân chủ. Rốt cuộc, “chủ nghĩa xã hội dân chủ” cũng chẳng khác gì “nô lệ tự nguyện”. Dân chủ Những người khác nhau gán cho thuật ngữ dân chủ những ý nghĩa khác nhau. Đối với một số người, dân chủ là mục đích của chính nó, mục đích mà người ta sẵn sàng hi sinh tính mạng để giành cho bằng được. Đối với những người khác, dân chủ là phương tiện tốt nhất để tạo ra chính phủ nhỏ gọn, có trách nhiệm trước các công dân hay phương tiện chuyển giao quyền lực chính trị một cách hòa bình. Vì vậy, như F.A. Hayek viết trong cuốn Đường về nô lệ, “Dân chủ thực chất là phương tiện, là một công cụ thiết thực để bảo vệ hòa bình trong xã hội và tự do cá nhân”. Nhưng tôi nghĩ rằng hầu như tất cả chúng ta đều có thể đồng ý rằng ý nghĩa thông thường của dân chủ gắn liền, chí ít là với khái niệm về quyền tự quyết và tự do thể hiện. Theo đó, người ta có xu hướng coi dân chủ là lá chắn nhằm chống lại những người có sức mạnh hơn mình. Chủ nghĩa xã hội Cũng như với thuật ngữ dân chủ, người ta có thể giải thích “chủ nghĩa xã hội” như là một mục đích hay là một phương tiện. Ví dụ, một số người coi chủ nghĩa xã hội là giai đoạn tiếp theo của “quy luật vận động của lịch sử” của Marx, trong đó, dưới chế độ chuyên chính vô sản, mỗi người đều làm theo năng lực và hưởng theo lao động. Phiên bản ôn hòa hơn...

Read More
Tổng quan về nền giáo dục Athens cổ đại
Mar22

Tổng quan về nền giáo dục Athens cổ đại

Trường Sơn, CTV Phía Trước Ngày 13 tháng 3 năm 2016 Giới thiệu chung Athens là trung tâm giáo dục, học thuật và văn hóa của Hy Lạp cổ đại, cái nôi của nền văn minh và thế giới tinh thần phương Tây. Mục đích chính của nền giáo dục Athens cổ đại là làm cho công dân được lớn lên trong nghệ thuật và mọi thành tựu tri thức, cũng như giúp họ luôn sẵn sàng cho thời bình và thời chiến. Trọng tâm thứ nhất của nền giáo dục sơ khai nhưng ưu việt này là bồi đắp song song phẩm chất đạo đức và khả năng thể chất của những học sinh. Tinh thần của nền giáo dục Athens có thể được tóm tắt trong một phương châm đã trở thành nền tảng của hầu hết nền giáo dục trên hành tinh này: Một trí tuệ lành mạnh trong một cơ thể tráng kiện[1]. Còn trọng tâm thứ hai là xây dựng ý thức về nền dân chủ và ý thức công dân song song với giáo dục con người. Các bậc giáo dục Tiểu học Giáo dục trí tuệ Ngay từ lúc 6 tuổi, trẻ em Athen đã được dạy tại nhà, có những đứa trẻ sớm làm học trò của những bậc thầy sư phạm. Bọn trẻ được dạy những điều căn bản về đạo đức, đến năm 7 tuổi thì chính thức bước vào chương trình giáo dục tiểu học. Bây giờ, những đứa trẻ được dạy cách đọc và viết, cũng như cách đếm và vẽ, cùng những bài học về âm nhạc và thể dục. Những bài học vỡ lòng từ cách đây hơn hai thiên niên kỷ đã được thiết kế rất bài bản, khởi đầu với bài học về chữ cái, rồi âm tiết, sau đó là kiến thức về từ vựng từ và cấu thức câu. Kỹ năng đọc và viết được dạy cùng một lúc. Khi những trẻ đã có thể đọc toàn bộ một quyển sách, chúng phải thường xuyên đọc thơ và học thuộc lòng. Những bài thơ quan trọng nhất với người Athens chính là những trích đoạn trong hai trường ca bất tử mà Homer để lại cho họ – Illiad và Odyssey. Điều quan trọng nhất là một nền giáo dục tiểu học tiến bộ như vậy lại dành cho tất cả cư dân của thành Athens, nghĩa là kể cả người nghèo. Tuy nhiên, trẻ em trong những gia đình thuộc thượng tầng xã hội sẽ được đào tạo chính quy và bài bản hơn, bởi phụ huynh của chúng luôn...

Read More
Dân chủ trực tuyến
Mar01

Dân chủ trực tuyến

Hương Ly chuyển ngữ, CTV Phía Trước Andrew Chadwick, Britannica E-democracy, tên đầy đủ là nền Dân chủ Kỹ thuật số (hoặc Dân chủ trực tuyến) – sử dụng thông tin và công nghệ truyền thông để cải thiện và trong một số trường hợp – để thay thế các đại diện của các đảng dân chủ. Các lý thuyết gia về E-democracy tuy khác nhau, nhưng phần lớn đồng quan điểm rằng có một số hạn chế trong quyền công dân đối với các chính thể tự do dân chủ hiện đại (contemporary liberal-democratic polities)—Các vấn đề về quy mô, khan hiếm về thời gian, suy giảm cộng đồng, và thiếu cơ hội để thảo luận về các chính sách—đều có thể vượt qua nhờ hình thức thảo luận mới trực tuyến. Lý thuyết gốc Một vài thành phần ý kiến khác nhau tạo ra nền tảng cho e-democracy trong cả lý thuyết và thực hành. Trong những năm 1960 có một thế hệ các nhà lý luận chính trị, bao gồm Benjamon Barber, C.B. Macpherson, và Carole Pateman, thành lập một chương trình nghị sự cho các đảng dân chủ tham gia mà tồn tại tới tận thế kỷ 21. Vào những năm 1980 có nhiều nhà xã hội học và các nhà khoa học chính trị xem xét lại khái niệm về cộng đồng. Một số, như Robert Bellah và các đồng nghiệp, than vãn về việc tăng trưởng của chủ nghĩa cá nhân trong xã hội Mỹ và kêu gọi một công đoàn có đạo đức hơn. Những người khác, như Amitai Etzioni, tranh cãi ủng hộ cho một cộng đồng lớn mạnh, gắn kết dựa trên các gia đình và địa phương. Lý thuyết gia cuối cùng tạo cảm hứng cho việc hình thành nên nền dân chủ kỹ thuật số là khái niệm không gian công cộng của Jürgen Habermas: một cộng đồng tự lý tưởng hóa mà trong đó các công dân có thể tự do tranh luận khỏi các tác động làm chủ của tiểu bang, các công ty truyền thông lớn, và các cấu trúc xã hội bất bình đẳng. Ý tưởng các công dân được cân nhắc một cách tự do tạo nên một hiệp hội kín trong xã hội trước khi đưa các kiến thức đó lên cấp chính phủ làm gợi nhớ lại nền dân chủ trực tiếp của thời Athens cổ; tuy nhiên, e-democracy đang cập nhật điều này bằng cách tập trung vào việc làm thế nào để dàn xếp các cuộc đàm luận chính trị. Internet nổi lên như một phương tiện giao tiếp...

Read More
Làm thế nào để khuyến khích sự sáng tạo trong lớp học?
Jan26

Làm thế nào để khuyến khích sự sáng tạo trong lớp học?

Đỗ Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Dan Davis, WEF Sáng tạo là một chuyện lớn trong lớp học ở thế kỷ 21. Nhiều quốc gia xem yếu tố này như một mục tiêu cốt lõi cho những học sinh của mình trong chương trình giảng dạy quốc gia, và thậm chí những nước hàng đầu thế giới về giáo dục như Singapore đang công nhận sự cần thiết của yếu tố sáng tạo trong các trường học của họ. Sự gia tăng về mức độ quan tâm đến chủ đề này ở những giáo viên, lãnh đạo nhà trường, viện nghiên cứu và các chính phủ một phần xuất phát từ sự tin tưởng rằng một nền kinh tế đang toàn cầu hóa một cách nhanh chóng đòi hỏi người lao động phải có suy nghĩ linh hoạt nhằm thích ứng với những thay đổi liên tục, chứ không phải theo một con đường sự nghiệp truyền thống. Chúng ta đang sống trong một thế giới nơi mà những vấn đề ngày càng phức tạp. Nó đòi hỏi nhũng giải pháp phải sáng tạo và khi đó nơi ở của mọi người có thể là nơi làm việc của mỗi cá nhân, điều đó sẽ tạo cho họ có nhiều cơ hội hơn để sáng tạo. Tuy nhiên, lại có ít giáo viên xem họ là những người sáng tạo. Đây có lẽ bởi vì họ có lối suy nghĩ dựa trên nghệ thuật hay hiệu quả công việc. Chẳng hạn như chơi một nhạc cụ, vẽ một bức tranh, diễn xuất một vai trong vở kịch, sáng tác một bài hát độc đáo, bài thơ hay một câu chuyện. Điều này trái ngược với một định nghĩa rộng hơn của sự sáng tạo là khả năng tạo ra các kết nối giữa hai ý tưởng hoặc ngữ cảnh không liên quan tới nhau – cái được gọi là “bisociation” bởi nhà văn Hungary-Anh Arthur Koestler. Vào năm 2013, tôi dẫn đầu một nhóm với nhiệm vụ nghiên cứu môi trường học tập sáng tạo trong ngành giáo dục cho Chính phủ Scotland. Nhìn vào một số nghiên cứu, chúng tôi thấy rằng, để thúc đẩy sự sáng tạo trong giới học sinh, giáo viên cần phải gỡ bỏ những định kiến của họ về ý nghĩa của sự sáng tạo như một phần của quá trình học tập chuyên nghiệp. Hãy để giáo viên sáng tạo Họ cần được cho phép đổi mới và ứng biến bởi các lãnh đạo nhà trường, cái đang là mối nguy hiểm trong một nền văn hóa trường học được tạo...

Read More
Bài học về chủ nghĩa xã hội
Jan14

Bài học về chủ nghĩa xã hội

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Thomas J. Shelly, FEE Trích từ “Essays on Liberty, Volume I” – Foundation for Economic Education Là một giáo viên ở các trường công, tôi nhận thấy rằng cái ý tưởng xã hội cộng sản chủ nghĩa về việc “làm theo năng lực” và “hưởng theo nhu cầu” giờ đây thường được hầu hết các học sinh của tôi chấp nhận mà không nghi vấn về điều gì. Với sự nỗ lực nhằm giải thích về sự sai lầm trong lý thuyết này, tôi đôi lần thử dùng cách tiếp cận này với học trò của mình: Khi một trong số những học sinh sáng dạ hoặc chăm chỉ hơn đạt 95 điểm trong một bài kiểm tra, tôi đề nghị rằng sẽ lấy đi 20 điểm của em này và chuyển nó cho một học sinh khác chỉ làm bài được 55 điểm. Do đó, mỗi học sinh đã làm bài kiểm tra theo đúng khả năng của mình và – vì cả hai đều chỉ cần một số điểm để vượt qua bài kiểm tra – mỗi em đã nhận được số điểm đó theo đúng nhu cầu của mình. Sau khi tôi đã chuyển đổi những con điểm của tất cả các học sinh theo cách này, kết quả có được thường là một con điểm mang tính “sở hữu chung” nằm trong khoảng 75 và 80 – mức tối thiểu cần thiết để vượt qua, hoặc ‘sống sót’ sau bài kiểm tra. Sau đó, tôi cùng đào sâu vào vấn đề này với các em học sinh ví như các kết quả đó có thể xảy ra nếu tôi thực sự áp dụng lý thuyết xã hội chủ nghĩa vào việc chấm điểm: “Đầu tiên, những học sinh có khả năng làm việc đặc biệt hiệu quả – và họ luôn chỉ chiếm thiểu số trong trường học cũng như trong cuộc sống – sẽ sớm đánh mất tất cả động lực trong học tập. Tại sao cần phải phấn đấu để đạt điểm cao khi mà số điểm dư thừa sẽ bị lấy đi bởi “người nắm quyền” để chuyển cho người khác? Tại sao phải làm việc để đạt được điều gì đó nếu bạn biết bạn sẽ không được phép giữ nó? Thứ hai, những học sinh làm việc kém hiệu quả hơn – chiếm phần lớn trong trường học cũng như bất cứ nơi đâu – sẽ được gỡ bỏ gánh nặng, trong một thời gian, khỏi sự bắt buộc phải học tập hay sản xuất. Hệ thống xã hội cộng sản chủ nghĩa...

Read More
Chủ nghĩa tư bản có phải là căn nguyên của sự nghèo đói?
Jan12

Chủ nghĩa tư bản có phải là căn nguyên của sự nghèo đói?

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Ricardo Hausmann, Project–Syndicate Cambridge – Chủ nghĩa tư bản đang bị lên án trong rất nhiều vấn nạn ngày nay: từ nạn nghèo đói, sự bất bình đẳng, đến nạn thất nghiệp, và thậm chí cả tình trạng ấm lên toàn cầu. Giáo hoàng Francis đã khẳng định trong một bài phát biểu gần đây ở Bolivia: “Hệ thống này đã ở vào tình trạng mà người ta không thể chịu đựng được nữa: những người làm công trong trang trại không thể chịu đựng được nữa, người lao động cũng không thể chịu đựng được nữa, nhiều cộng đồng cũng thể chịu đựng được nữa, dân chúng không thể chịu đựng được nữa. Đến cả Trái đất – người chị cả của chúng tôi, Mẹ Trái đất, như chính Thánh Francis sẽ nói – cũng thấy không thể chịu đựng được nữa”. Nhưng có phải những vấn nạn đang khiến Giáo hoàng Francis trăn trở thực sự là hậu quả của thứ mà ông gọi là “chủ nghĩa tư bản mất kiểm soát”? Hoặc căn nguyên của chúng lại là chính những thất bại đáng ngạc nhiên của chủ nghĩa tư bản trong những lĩnh vực mà con người từng đặt niềm tin vào nó? Liệu một chương trình nghị sự phải truy vấn về vấn đề công bằng xã hội dựa trên khả năng kiểm soát chủ nghĩa tư bản hay dựa trện việc loại bỏ những rào cản ngăn chặn sự phát triển của nó? Chúng ta hãy tạm gác lại lời giải đáp cho truy vấn này đối với những nền kinh tế của châu Mỹ Latinh, châu Phi, Trung Đông và châu Á. Để làm rõ vấn đề, chúng ta cần nhớ lại cách Karl Marx hình dung về tương lai. Đối với Marx, vai trò lịch sử của chủ nghĩa tư bản là tái cấu trúc quá trình sản xuất. Những trang trại gia đình, xưởng thủ công, và cả “quốc gia của những người bán hàng”, như cách Napoleon khinh bỉ gọi nước Anh, phải biến mất. Tất cả các hoạt động mang tính tiểu tư sản sẽ bị thay thế bằng những hình thái kinh doanh tương đương như các hãng Zara, Toyota, Airbus, hay Walmart của ngày hôm nay. Kết quả là, những người làm công sẽ không còn khả năng sở hữu phương tiện sản xuất, như ở các trang trại gia đình hoặc xưởng của thợ thủ công, “tư bản” sẽ nắm quyền sở hữu tất cả những thứ ấy. Người lao động chỉ có thể sở hữu lao động của...

Read More
Aung San Suu Kyi – Diễn từ giải Nobel, Oslo, 16 tháng 6 năm 2012
Dec17

Aung San Suu Kyi – Diễn từ giải Nobel, Oslo, 16 tháng 6 năm 2012

Phạm Nguyên Trường dịch Aung San Suu Kyi, Nobelprize.org Nhiều năm trước – đôi khi tưởng như nhiều kiếp trước – tôi đang ở Oxford và nghe chương trình phát thanh Desert Island Discs cùng với cậu con trai Alexander của tôi. Đó là một chương trình có nhiều người (theo tôi biết thì hiện vẫn như thế) nổi tiếng từ tất cả các giai tầng xã hội được mời để nói về tám cái đĩa hát, một cuốn sách, ngoài cuốn Kinh Thánh và trọn bộ tác phẩm của Shakespeare, và một trong những món hàng xa xỉ họ mà muốn mang theo bên mình nếu họ bị đưa đến một hòn đảo không người. Gần hết chương trình – một chương trình mà cả hai mẹ con tôi đều thích – Alexander hỏi tôi có nghĩ rằng một lúc nào đó tôi cũng có thể được mời đến nói chuyện trên làn sóng Desert Island Discs hay không. “Tại sao không?” Tôi nhẹ nhàng đáp. Kể từ khi cháu biết rằng nói chung chỉ những người nổi tiếng mới tham gia chương trình mà cháu hỏi, với sự quan tâm chân thành, và đấy là lí do tôi nghĩ tôi có thể được mời tham gia. Tôi suy nghĩ một chút rồi trả lời: “Có lẽ mẹ phải giành được giải Nobel văn chương,” và cả hai chúng tôi cùng phá lên cười. Triển vọng có vẻ thú vị, nhưng hầu như không thể nào xảy ra được. (Bây giờ tôi không thể nhớ vì sao mình lại trả lời như thế, có lẽ bởi vì tôi trước đó không lâu tôi  đọc một cuốn sách mà tác giả là người đoạt giải Nobel văn chương hoặc người được vinh danh hôm đó trên chương trình Desert Island là một nhà văn nổi tiếng.) Năm 1989, khi người chồng quá cố của tôi, ông Michael Aris, đến thăm tôi trong thời gian tôi bị quản thúc tại gia – đây là lần đầu tiên tôi bị quản thúc – ông nói với tôi rằng một người bạn, ông John Finnis, đã đề cử tôi cho giải Nobel Hòa bình. Lần này tôi cũng cười. Michael tỏ vẻ ngạc nhiên trong giây lát, sau đó ông mới hiểu vì sao tôi tỏ ra thích thú. Giải Nobel Hòa bình? Triển vọng thật là thú vị, nhưng không thể nào xảy ra được! Cho nên, tôi cảm thấy thế nào khi tôi thực sự được trao giải Nobel Hòa bình? Nhiều người hỏi tôi như thế và đây chắc chắn là dịp thích hợp nhất để nói giải Nobel...

Read More
Sức cám dỗ của tư tưởng độc tài
Sep03

Sức cám dỗ của tư tưởng độc tài

Phạm Nguyên Trường dịch Nina L. Khrushcheva, Project-Syndicate Cách đây 24 năm, những người Xô Viết cứng rắn, những người muốn chặn đứng công cuộc chuyển hóa dân chủ vừa mới hình thành ở đất nước này, đã bắt giam Mikhail Gorbachev và tuyên bố thiết quân luật. Đáp lại, hàng triệu người đã đổ ra đường phố Moskva và các thành phố khác trên khắp Liên Xô. Những lực lượng quan trọng nhất trong quân đội không chấp nhận cuộc đảo chính và chẳng bao lâu sau thì cuộc đảo chính này thất bại, kéo theo sự sụp đổ của Liên Xô. Mặc dù trong những tháng cuối cùng của Liên Xô, điều kiện kinh tế quả là tồi tệ, nhưng người dân có thể nhìn thấy những quyền tự do đang đến gần, và khác với ngày hôm nay, họ sẵn sàng đứng lên bảo vệ những quyền tự do đó. Đúng là, trong những năm đầu của quá trình chuyển hóa dân chủ diễn ra sau đó, hầu hết các cử tri thời hậu cộng sản đã không bầu cho những kẻ cực đoan, tức là  những kẻ hứa sẽ chấm dứt thời kỳ khó khăn mà họ đang chịu đựng. Thay vào đó, họ thường chọn các ứng cử viên có tư duy duy lý trong số những người ứng cử. Ví dụ, người đã không bầu cho Vladimir Zhirinovsky, một người có tinh thần dân tộc chủ nghĩa, thô lỗ và bài Do Thái, tương tự như Donald Trump, mà ủng hộ Boris Yeltsin, người đã đứng ngay trước mũi xe tăng trong cuộc đảo chính thất bại vào năm 1991 và công nhận rằng tương lai của đất nước ông song hành với chế độ dân chủ và với phương Tây. Ở Romania, nhà thơ có tư tưởng cực đoan, Corneliu Vadim Tudor, đã thua những người tham nhũng nhưng thực dụng, bắt đầu từ Ion Iliescu, người đã lãnh đạo cuộc lật đổ Nicolae Ceauşescu, nhà lãnh đạo cộng sản cuối cùng của đất nước này. Kể từ đó, thế giới đã bị đảo lộn từ chân lên đầu. Khi cuộc sống đã trở thành dễ dàng hơn, phần lớn những kỳ vọng về vật chất của người dân đã được đáp ứng, cử tri ngày càng ưa thích những nhà độc tài-mới, tức là những người hứa sẽ “bảo vệ” dân chúng khỏi mối đe dọa này hay đe dọa kia. Tổng thống Nga Vladimir Putin là người dẫn đầu nhóm này, nhưng ngoài ông ta còn có Thủ tướng Hungary, Viktor Orbán và Tổng thống Czech, Miloš Zeman. Và xu...

Read More
%d bloggers like this: