Dân chủ là gì?
Aug22

Dân chủ là gì?

Nguyễn Huy Hoàng biên dịch Robert A. Dahl, On Democracy (New Haven, CT: Yale University Press, 1998), pp. 35–8. Tất cả chúng ta đều có những mục tiêu mà chúng ta không thể tự mình đạt được. Nhưng chúng ta có thể đạt được một số mục tiêu trong số đó bằng cách hợp tác với những người khác cùng chia sẻ những mục tiêu tương tự. Giả sử, khi đó, để đạt được một số mục tiêu chung nhất định, bạn và vài trăm người khác đồng ý thành lập một hiệp hội. Chúng ta có thể bỏ qua một bên những mục tiêu cụ thể của hiệp hội này để tập trung chính xác vào câu hỏi nhan đề của chương sách này: Dân chủ là gì? Chúng ta tiếp tục giả sử, trong cuộc họp đầu tiên, một số thành viên cho rằng hiệp hội của bạn cần một bản hiến pháp. Quan điểm của họ được ưu ái đón nhận. Do mọi người nghĩ bạn có một số kỹ năng về những vấn đề như vậy, một thành viên đề xuất mời bạn soạn thảo một bản hiến pháp, rồi bạn sẽ mang nó đến một cuộc họp sau này để các thành viên xem xét. Đề xuất này được tán đồng thông qua. Trong lúc chấp nhận nhiệm vụ này bạn nói đại loại như sau: “Tôi tin mình hiểu những mục tiêu mà chúng ta chia sẻ, nhưng tôi không chắc chúng ta nên đưa ra những quyết định của mình như thế nào. Ví dụ, chúng ta có muốn có một bản hiến pháp sẽ giao thẩm quyền đưa ra mọi quyết định quan trọng của chúng ta cho những người hiểu biết nhất và có khả năng nhất trong chúng ta hay không? Cách dàn xếp này không chỉ có thể đảm bảo những quyết định khôn ngoan hơn mà còn có thể tiết kiệm thời gian và sức lực của những người còn lại.” Các thành viên bác bỏ một cách áp đảo một giải pháp như vậy. Một thành viên lập luận: “Về những vấn đề quan trọng nhất mà hiệp hội này sẽ phải giải quyết, không ai trong số chúng ta khôn ngoan hơn nhiều so với người khác đến mức quan điểm của anh ta có thể tự động thắng thế. Ngay cả khi một số thành viên có thể hiểu biết nhiều hơn về một vấn đề ở bất cứ thời điểm nào, chúng ta cũng đều có khả năng học những gì mình cần biết. Dĩ nhiên, chúng ta sẽ cần bàn luận và suy...

Read More
Mượn tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” để lạm bàn về thất bại mang tính hệ thống
Aug12

Mượn tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” để lạm bàn về thất bại mang tính hệ thống

Nguyễn Phương Mạnh Trích từ Book Hunter Giới thiệu về tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” Tiểu thuyết lịch sử “Hồ Quý Ly” của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh làm sống lại thời kì nhà Trần suy tàn – một thời kì sóng gió, đầy bi thương của dân tộc Việt Nam. Cuốn sách có nhiều điểm đặc sắc như hình ảnh danh lam thắng cảnh Đại Việt, chân dung trai tài gái sắc của đất nước, chất thơ trong ngôn từ…. Trong những điểm trên, một điểm đã đưa tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” vượt ra khỏi lối viết “cuộc chiến giữa người tốt – kẻ xấu” thông thường và vươn lên trở thành tác phẩm truyện lịch sử xuất sắc là sự thất bại mang tính hệ thống của vương triều Trần. Định nghĩa thất bại mang tính hệ thống Để hiểu được vì sao sự thất bại của triều Trần trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” lại là sự thất bại mang tính hệ thống, trước hết chúng ta phải hiểu được thất bại mang tính hệ thống (systemic failure) là gì. Thất bại là biểu hiện không quá hiếm gặp ở các thiết bị, cơ quan xung quanh ta, ví dụ như máy tính bị treo, điện thoại bị hỏng, dạ dày bị đau, mô bên trong mũi tiết dịch gây sổ mũi… Chúng ta thường không coi đây là thất bại mang tính hệ thống, mà chỉ là thất bại của một đơn vị. Thất bại mang tính hệ thống là một dạng thất bại đặc biệt: từng phần tử của một hệ thống vẫn hoạt động như theo thiết kế hoặc như theo kiểu mẫu trong quá khứ, nhưng sự tương tác giữa chúng lại khiến cho toàn bộ hệ thống thất bại. Dạng thất bại này hiếm gặp hơn, khó khắc phục hơn, và khi xảy ra lại tạo nên hậu quả khó lường hơn. Thất bại mang tính hệ thống được thấy trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” thuộc dạng thất bại do tích tụ áp lực ngầm lên hệ thống trong thời gian dài, làm yếu đi các mắt xích, tha hóa các phần tử, làm căng thẳng các mối liên kết. Khi áp lực ngầm được tích tụ đủ, chỉ cần một biến cố nhỏ cũng làm nên ảnh hưởng lớn, chấn động các quá trình diễn ra trong hệ thống đó, từ đó tạo nên thất bại mang tính hệ thống. Chi tiết về quá trình thất bại này có thể xem ở phần phụ lục. Vì sao câu chuyện được đề cập trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly”...

Read More
Các nước nghèo có thể dân chủ không?
Jul25

Các nước nghèo có thể dân chủ không?

Nguyễn Huy Hoàng dịch Gary S. Becker, The Becker-Posner Blog, May. 3, 2011 “Các nước nghèo không thể dân chủ” là một điệp khúc phổ biến để cổ xúy cho quan điểm rằng các nước nghèo cần một nền lãnh đạo mạnh và chuyên chế để thoát khỏi những lực lượng khiến họ nghèo đói trong hàng thế kỷ. Minh chứng rõ ràng là đại đa số các nước giàu chủ yếu là dân chủ. Tuy nhiên, trong khi những tác động của dân chủ đối với hiệu quả kinh tế đang gây nhiều tranh cãi, nền dân chủ vẫn có thể mang lại một số lợi ích kinh tế cho cả các nước giàu và nghèo. Không nên so sánh những tác động thực tế của dân chủ đối với kinh tế và các khía cạnh khác của cuộc sống với một hình thức chính thể lý tưởng, mà nên so với nhiều chính phủ khác không có tự do báo chí, không cho phép cạnh tranh công khai cho các vị trí lãnh đạo, không có phổ thông đầu phiếu, thiếu những thiết chế và các quyền tự do khác – những đặc điểm của nền dân chủ. Như phát biểu nổi tiếng của Winston Churchill, “Không ai cho rằng dân chủ là hoàn hảo hay toàn thiện. Thực ra, dân chủ là hình thức chính thể tồi tệ nhất nếu không tính đến các chính thể khác từng tồn tại.” Câu nói này được đưa ra trong một bài phát biểu ở Viện Thứ dân ngày 11 tháng 11 năm 1947, khoảng 2 năm sau khi Churchill thất bại trong cuộc bầu cử sớm hậu Thế chiến II. Nhiều nghiên cứu đã cố gắng cô lập những tác động của dân chủ so với các hệ thống chính phủ chuyên chế đối với phát triển kinh tế, bất bình đẳng, giáo dục, và nhiều yếu tố khác. Bởi phân biệt những tác động của dân chủ với tác động của các yếu tố khác là rất khó, những nghiên cứu này không thu được kết quả cuối cùng. Tuy nhiên, xu hướng chung là khi cân nhắc các yếu tố phù hợp khác, giữa tốc độ tăng trưởng GDP trung bình trong dài hạn và việc quốc gia đó có dân chủ hay không dường như chỉ tồn tại một mối quan hệ lỏng lẻo. Dân chủ khuyến khích đầu tư hơn nữa cho giáo dục, và giáo dục sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh hơn. Cho dù một số nhà lãnh đạo chuyên chế đã cải thiện đáng kể nền kinh tế của họ, đó không phải là quy...

Read More
Chủ nghĩa Tự Do Mới – nguồn gốc của mọi vấn đề chúng ta đang đối mặt (I)
Jun11

Chủ nghĩa Tự Do Mới – nguồn gốc của mọi vấn đề chúng ta đang đối mặt (I)

CTV Phía Trước chuyển ngữ George Monbiot, The Guardian Tài chính suy thoái, thảm họa môi trường và thậm chí là sự lên ngôi của Donald Trump – là do Chủ nghĩa Tự do Mới góp phần tạo nên tất cả những điều đó. Tại sao cánh tả lại không thể đưa ra sự thay thế khả dĩ nào khác cho Chủ nghĩa Tự do Mới (hay còn gọi là Chủ nghĩa Tân Tự do)? Hệ tư tưởng nào chi phối cuộc sống của chúng ta? Với người Nga có lẽ họ sẽ trả lời là chủ nghĩa cộng sản. Nhưng với phần lớn những người khác thì họ sẽ không thể đưa ra câu trả lời. Không tin bạn hãy thử hỏi xem, có lẽ bạn sẽ nhận được cái nhún vai lắc đầu. Thậm chí là nếu họ đã từng nghe đến thuật ngữ đấy đi chăng nữa thì chắc cũng rất khó khăn để đưa ra định nghĩa nó là gì. Đó chính là “Chủ nghĩa Tự Do Mới”, bạn có biết nó là gì không? Biểu hiện và nguồn gốc sức mạnh của Chủ nghĩa Tự Do Mới luôn mai danh ẩn tích, dù nó đóng vai trò quan trọng trong những các cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khác nhau như: cuộc suy thoái tài chính năm 2007-2008, chuyển dịch nguồn lực và của cải ra nước ngoài mà vụ bê bối Panama chỉ là phần nổi của tảng băng; sự thoái hóa dần về giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng; sự gia tăng trẻ em cơ nhỡ, sự bùng nổ người neo đơn; sự suy thoái hệ sinh thái; và sự lên ngôi của Donal Trump. Nhưng chúng ta luôn phản ứng với các khủng hoảng như thể chúng hoàn toàn độc lập và hoàn toàn không để ý rằng chúng có thể được châm ngòi hay thổi phồng cũng chỉ bời cùng một triết lý rõ ràng, một triết lý có hoặc đã từng có một cái tên. Liệu có sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh vô hình? Chủ nghĩa Tự do Mới lan tràn phổ biến đến nỗi mà chũng ta thậm chí còn chẳng nhận ra nó là một hệ tư tưởng. Chúng ta có vẻ như thừa nhận một mệnh đề rằng đức tin bền vững và không tưởng này mô tả một thế lực trung dung, một quy luật sinh học, giống như thuyết tiến hóa của Darwin. Nhưng học thuyết này nổi lên như một nỗ lực có ý thức nhằm định hình lại cuộc sống loài người và chuyển dịch địa vị quyền...

Read More
Khủng hoảng ở Venezuela: Ví dụ mới nhất vì sao chủ nghĩa xã hội không thể tồn tại
Jun06

Khủng hoảng ở Venezuela: Ví dụ mới nhất vì sao chủ nghĩa xã hội không thể tồn tại

Đặng Khương chuyển ngữ, CTV Phía Trước Gabriel de Arruda Castro / Ana Quintana, Daily Signal Có vẻ như “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21” thực sự không có gì khác so với chủ nghĩa xã hội trong quá khứ. Bi kịch hiện nay ở Venezuela, đỉnh điểm là tình trạng thiếu thực phẩm, tội phạm tăng cao và sụp đổ năng lượng, là ví dụ mới nhất về lý do tại sao nền kinh tế kế hoạch tập trung không hoạt động được, và nó cũng không khác mấy so với chế độ độc tài. Tại đất nước Nam Mỹ này, thậm chí các dịch vụ và sản phẩm cơ bản nhất đang trở nên khó tiếp cận. Đó là hậu quả từ chủ nghĩa bè phái, can thiệp [từ chính phủ], và chính sách kiểm soát giá cả. Chính phủ hiện chỉ làm việc chỉ hai ngày trong một tuần nhằm giảm tầng suất bị cắt điện liên tục. Tỷ lệ lạm phát tại đây hiện cao nhất trên thế giới: giới chuyên gia dự kiến lạm phát sẽ ở mức 720% vào cuối năm 2016. Vâng, bạn vẫn có thể đi ăn McDonalds tại Venezuela – nhưng bạn phải sẵn sàng chi trả khoảng 130 USD cho một phần khoai tây chiên. Và bạn sẽ phải tận hưởng phần khoai tây chiên mà không có một lon nước Coke vì tập đoàn McDonalds đã ngưng sản xuất trong nước ngọt tại đây do thiếu đường. Một điều khác cần chú ý là hậu quả bi thảm hơn của sự ảo tưởng về ý thức hệ của Hugo Chavez và người kế nhiệm ông, Tổng thống Nicolás Maduro, là sự mất mát về sinh mạng tại Venezuela. Thủ phủ Caracas hiện nay có tỷ lệ giết người cao nhất trên thế giới, khoảng 120 người cho mỗi 100.000 cư dân vào năm 2015. Điều này đồng nghĩa với việc bạn có thể đi bộ trên đường phố tại thủ đô Kabul [Afghanistan] mà vẫn an toàn hơn ở Caracas. Các tình tiết này mang đếu nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với những thành phần cư dân nghèo. Trẻ em đang chết vì thiếu các loại thuốc cơ bản, điện, và các thiết bị chức năng giúp trợ bé sơ sinh. Bi thảm hơn, Tổng thống Maduro đã trả lời về vấn đề này như một trò hề: “Tôi không tin rằng bất cứ nơi nào khác trên thế giới, ngoại trừ ở Cuba, lại tồn tại một hệ thống y tế tốt hơn như tại Venezuela.” Trong khi tin này bằng cách nào đó gây...

Read More
Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (cuối)
Jun03

Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (cuối)

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Theo The Book of Life Xem thêm: Phần I & Phần II Một khuynh hướng chung hiện nay đó là ép buộc những người giàu có từ bỏ sự thịnh vượng của họ bằng cách áp đặt chính sách thuế mới, nhưng chiến lược này đơn thuần không hiệu quả. Cơ hội cho những người này chạy trốn và mang theo khối tài sản của họ là quá lớn. Chúng ta biết rằng sức mạnh kinh doanh và động lực cạnh tranh có thể bị cạn kiệt một cách dễ dàng; bong bóng kinh tế có thể xẹp xuống và tất cả mọi người sẽ phải gánh chịu. Chúng ta cần đi theo một con đường khác. Ta cần phải khai thác tài năng và động lực mà người giàu đang sử dụng để thâu tóm thế giới và mọi người – và đảm bảo rằng các nguồn lực được tạo ra để giải quyết các nhu cầu chung của xã hội. Nên lấy mục đích ở việc thu hút những người giàu có – qua việc làm cho họ muốn được hưởng lợi từ xã hội bằng cách tạo cho họ những gì (mà chúng ta đều biết) họ thật tâm muốn nhưng vẫn chưa có được nó, thứ mà cho đến hiện tại chỉ có khả năng sở hữu thông qua tiền bạc: đó là danh dự và phẩm giá. Chúng ta biết rõ rằng xã hội có khả thôi thúc mọi người rất tốt bằng cách trao cho họ phẩm giá: các binh sĩ sẽ lập được nhiều chiến công phi thường trên chiến tuyến để đổi lấy lòng biết ơn sâu sắc từ đất nước của họ (họ thậm chí chẳng đòi hỏi được trả công gì nhiều – trả công cho sự hy sinh của họ…). Các nhà khoa học sẽ làm việc trong sự nghèo khó qua nhiều thập kỷ ấp ủ niềm hy vọng sẽ có ngày đoạt giải Nobel. Tuy nhiên, dưới khía cạnh xã hội, chúng ta chỉ mới bắt đầu khám phá ra những điều tốt lành được rút ra từ hư không trong lĩnh vực kinh doanh. Trong lĩnh vực thương mại, hiện tại thì không có những phương pháp có hệ thống hay an toàn nào giúp đạt được tình trạng khiến những nhà tư bản phải làm theo ý muốn mà xã hội đang rất cần: đối đãi tốt với người lao động đồng thời tạo ra các sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường, an toàn và hữu dụng. Ở một số quốc gia, có một...

Read More
Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (II)
May11

Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (II)

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Theo The Book of Life Hệ thống mà chúng ta gọi là chủ nghĩa tư bản mang lại hiệu quả đến lạ kỳ đồng thời cũng đem đến nhiều vấn đề. Về mặt tiêu cực, chủ nghĩa tư bản gây nên sự bất bình đẳng quá mức; nó ưu tiên lợi nhuận lên trên lợi ích lâu dài; nó khiến chúng ta vung tiền vào những sản phẩm không cần thiết và nó thúc đẩy sự lạm dụng các nguồn tài nguyên của thế giới với hậu quả tai hại tiềm tàng – và đó chỉ mới là sự khởi đầu. Bây giờ chúng ta đã khá quen thuộc với chủ nghĩa tư bản và khó có thể nhận ra mặt trái của nó. Nhưng điều đó không phải là lý do để ta ngừng mơ ước về một con đường mà chủ nghĩa tư bản có thể hướng tới trong một tương lai lý tưởng: Trong thế giới lý tưởng, ta sẽ không chỉ đổ lỗi mọi thứ lên các tập đoàn xấu. Có vẻ như người ta đã quen tay đổ lỗi cho các thương vụ xấu xa của các tập đoàn lớn. Nhưng, thành thật mà nói, có một nguyên nhân không mong muốn, và đáng quan tâm hơn, tạo ra các công việc nhàm chán, các bảng hiệu lòe loẹt, sự phá hoại môi trường và các thành phần có vấn đề trong thức ăn nhanh: chính là thị hiếu của chúng ta. Nói một cách ngắn gọn, vấn đề nằm ở chúng ta, những người tiêu dùng, những người có quyền lựa chọn nhất định những loại sản phẩm nào tạo được sự thích thú và dễ dàng sử dụng trong số muôn vàn hàng hóa. Và một khi mà thực tế nền tảng này được đặt ra, thì tất cả mọi thứ khác cũng chỉ là kết quả của nó. Các công ty không phải là những kẻ làm xấu đi bộ mặt của thế giới. Mà nguyên nhân là chính thị hiếu của chúng ta, thứ mà các công ty được lập ra để đáp ứng nhu cầu của nó. Xem thêm: Phần I Những người đang điều hành các công ty thức ăn nhanh, trong thâm tâm toan tính của mình, không hề nghĩ rằng việc kinh doanh của họ là lý tưởng, hay cơ hội việc làm mà họ tạo ra là nhân từ. Họ không bị thôi thúc bởi các mong muốn chắc nịt nhằm nấu những món ăn vô bổ hay tạo ra những người làm công bị trả lương thấp...

Read More
Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (I)
May05

Chủ nghĩa tư bản lý tưởng (I)

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Theo The Book of Life Hệ thống mà chúng ta gọi là chủ nghĩa tư bản mang lại hiệu quả đến lạ kỳ đồng thời cũng đem đến nhiều vấn đề. Về mặt tiêu cực, chủ nghĩa tư bản gây nên sự bất bình đẳng quá mức; nó ưu tiên lợi nhuận lên trên lợi ích lâu dài; nó khiến chúng ta vung tiền vào những sản phẩm không cần thiết và nó thúc đẩy sự lạm dụng các nguồn tài nguyên của thế giới với hậu quả tai hại tiềm tàng – và đó chỉ mới là sự khởi đầu. Bây giờ chúng ta đã khá quen thuộc với chủ nghĩa tư bản và khó có thể nhận ra mặt trái của nó. Nhưng điều đó không phải là lý do để ta ngừng mơ ước về một con đường mà chủ nghĩa tư bản có thể hướng tới trong một tương lai lý tưởng: Trong thế giới lý tưởng, ta sẽ dành ít thời gian hơn để nói về chỉ số Dow Jones. Dow Jones, chỉ số tài chính uy tín nhất trên thế giới, được nước Mỹ nôn nóng theo dõi hằng ngày, khiến cho nó trở thành một con số rất chính xác, được công bố rộng rãi trên các bản tin và chúng ta có xu hướng coi trọng nó với một mức độ cao. Những con số tài chính này dường như đang nói với chúng ta điều gì đó với tầm quan trọng to lớn. Nó gợi ý câu trả lời cho những câu hỏi vĩ đại về sự hiện hữu: mọi thứ sẽ trở nên tốt hơn hay xấu đi, có phải Thế giới này đang làm điều đúng đắn? Cuộc sống trên trái đất thì như thế nào? Rất đáng để đặt ra những câu hỏi như vậy và suy xét về chúng thật kỹ lưỡng. Đây là điều mà các triết gia thường thích làm từ xưa đến nay. Nhưng thật ra những con số kia không phải là câu trả lời cho các vấn đề trên của chúng ta, câu hỏi về mối liên hệ giữa các con số tài chính Dow Jones và điều gì đang thực sự diễn ra trong cuộc sống của loài người (thịnh hay suy) là thứ khó nắm bắt hơn. Không phải là không có kết nối nào. Khả năng tài chính của các công ty lớn của Hoa Kỳ đều có những liên hệ xa xôi và gián tiếp vào vấn đề kinh tế trong cuộc sống của tất cả mọi người. Tuy nhiên,...

Read More
%d bloggers like this: