Năm phút về triết lý luật pháp
Sep06

Năm phút về triết lý luật pháp

Nguyễn Huy Hoàng biên dịch Gustav Radbruch Nguồn: Gustav Radbruch, “Five Minutes of Legal Philosophy (1945),” Oxford Journal of Legal Studies, Vol. 26, No. 1 (2006), pp. 13–15. DOI: 10.1093/ojls/gqi042[1] Phút thứ nhất “Mệnh lệnh là mệnh lệnh,” người lính được bảo. “Luật là luật,” luật gia nói. Tuy nhiên, nghĩa vụ và luật pháp không yêu cầu người lính phải tuân thủ một mệnh lệnh mà anh ta biết là có mục tiêu phạm tội nặng hoặc nhẹ, trong khi luật gia—bởi những luật sư luật tự nhiên cuối cùng đã suy vong một trăm năm trước—thì không công nhận ngoại lệ nào như vậy đối với hiệu lực của pháp luật hoặc đối với sự tuân thủ của đối tượng của luật pháp. Luật có hiệu lực bởi vì nó là luật, và nó là luật nếu, như trong những trường hợp thông thường, nó có sức mạnh để chiếm ưu thế. Quan điểm này về pháp luật và hiệu lực của nó (mà chúng ta gọi là lý thuyết thực chứng) đã khiến luật gia cũng như người dân trở nên không có khả năng tự vệ trước những pháp luật tùy tiện, độc ác, hoặc sai trái, bất kể chúng cực đoan đến đâu. Cuối cùng, lý thuyết thực chứng đồng nhất pháp luật với quyền lực; chỉ nơi nào có quyền lực thì mới có pháp luật. Phút thứ hai Đã có những nỗ lực nhằm bổ sung hoặc thay thế lý thuyết này bằng một lý thuyết khác: luật pháp là những gì mang lại lợi ích cho con người. Tức là, sự tùy tiện, sự vi phạm hợp đồng, những hành vi bất hợp pháp—với điều kiện chúng chỉ có lợi cho con người—là luật pháp. Thực tế mà nói, điều này có nghĩa là bất cứ điều gì mà chính quyền nhà nước cho là có lợi cho con người thì đều là luật pháp, bao gồm mọi ý định chuyên quyền và độc đoán, sự trừng phạt không theo luật pháp hoặc quyết định tư pháp, sát hại người bệnh một cách vô pháp. Điều này có thể đồng nghĩa với việc tư lợi của nhà cầm quyền cũng được coi là lợi ích công. Như vậy, việc đặt ngang luật pháp với lợi ích giả định của con người đã biến một Rechtsstaat thành một nhà nước vô pháp. Không, nó không có nghĩa là: Mọi thứ mang lại lợi ích cho con người thì đều là luật. Thay vào đó, trái lại: Chỉ những gì là lẽ phải mới mang lại lợi ích cho con người. Phút thứ ba...

Read More
Đâu là những quyền con người quan trọng nhất?
Aug23

Đâu là những quyền con người quan trọng nhất?

Hương Ly chuyể ngữ, CTV Phía Trước Emma Luxton, WEF Theo khảo sát mới đây của YouGov, quyền con người quan trọng nhất mà bạn nghĩ hóa ra lại phụ thuộc phần lớn vào nơi mà bạn sinh sống. Tổ chức bỏ phiếu này đã khảo sát người dân từ bảy hạt của châu Âu và Hoa Kỳ về 30 quyền con người được công bố bởi Liên Hiệp Quốc, Hội đồng châu Âu và Tuyên ngôn Nhân quyền Hoa Kỳ. Chúng cũng bao gồm các quyền có đặc điểm nổi bật có thể thấy ở các cuộc tranh luận gần đây trên truyền thông. Những người khảo sát được yêu cầu chọn 10 trong 30 quyền mà họ cho là quan trọng nhất. Những biểu đồ này từ i100 cho thấy phần trăm số người được khảo sát từ mỗi quốc gia bầu cho mỗi quyền. Sự tự do bầu cử đã được xếp như quyền con người quan trọng nhất trong năm trên tám quốc gia. Hoa Kỳ xem vấn đề tự do ngôn luận như là quyền quan trọng nhất của con người, xếp thứ ba là quyền tự do bầu cử. Tự do ngôn luận cũng được coi trọng ở Đức, nơi mà công dân của họ cũng thấy rằng việc này là quan trọng nhất. Trong tám quốc gia, hơn 50% người được khảo sát chọn tự do ngôn luận như là một trong những quyền con người quan trọng nhất – đó là quyền duy nhất nhận được 50% hoặc nhiều hơn từ tất cả các quốc gia. Quyền xét xử công bằng cũng được cho là một trong top 5 quyền quan trọng nhất bởi người dân đến từ nửa số quốc gia. Ở Anh thì quyền này được coi là quan trọng thứ hai, và được xếp thứ tư ở Hoa Kỳ, Đức và Thụy Điển. Quyền được tự do giáo dục và chăm sóc sức khỏe với chi phí thấp được cho là ưu tiên với hầu hết các nước. Tuy nhiên, Pháp và Hoa Kỳ đánh giá những quyền này thấp hơn so với các nước khác. Sự khác biệt trong lịch sử và văn hóa, đặc biệt với sự quan tâm về điều khoản dịch vụ công cộng có thể giải thích sự khác nhau giữa Hoa Kỳ và phần đông các nước châu Âu. Mĩ cũng khác các nước châu Âu về tự do tôn giáo, với số phiếu chọn quyền này ở Mĩ là 53%, nhưng đây vẫn là con số ít hơn 30% so với người dân ở hầu hết các quốc gia khác. Quyền...

Read More
Phán quyết của PCA và giải pháp Biển Đông
Jul14

Phán quyết của PCA và giải pháp Biển Đông

Luật sư Vũ Đức Khanh Trích từ BBC Hôm 12/7/2016, Tòa Trọng Tài Thường Trực (Permanent Court of Arbitration “PCA”) ở The Hague (Hà Lan) đã ra phán quyết về vụ kiện Biển Đông giữa Trung Quốc và Philippines. Tuyên bố của tòa là “không có cơ sở pháp lý” cho việc Trung Quốc đòi hỏi “quyền lịch sử” trên những tài nguyên tại các vùng biển nằm trong bản đồ “đường 9 đoạn” ở Biển Đông mà Thủ tướng Chu Ân Lai trong tuyên bố ngày 15/8/1951 đã chính thức đưa yêu sách đòi toàn bộ “chủ quyền” Biển Đông, gây tranh chấp với các nước Brunei, Đài Loan, Mã Lai, Philippines và Việt Nam. Trong phán quyết của mình, tòa PCA kết luận, “mặc dù các ngư dân và nhà hàng hải của Trung Quốc, cũng như của những nước khác, trong lịch sử đã từng sử dụng các “đảo” ở Biển Đông, nhưng không có bằng chứng nào cho thấy Trung Quốc trong lịch sử đã từng “độc quyền kiểm soát” các vùng biển và các nguồn tài nguyên tại đây.” Xin nhắc lại rằng Philippines hôm 22/2/2013 đã đệ đơn kiện Trung Quốc, theo đó yêu cầu tòa PCA xác định rằng yêu sách chủ quyền về “đường 9 đoạn” của Bắc Kinh là vô hiệu và vi phạm Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Tuy nhiên, cũng cần nói rõ rằng mặc dù phán quyết của tòa PCA trong vụ kiện này có giá trị pháp lý đối với cả Trung Quốc lẫn Philippines vì hai nước đều là thành viên của UNCLOS nhưng đây không phải là phán quyết về “chủ quyền biển đảo”, mà chỉ xác định là những “thực thể” nào trên biển có thể tạo ra chủ quyền lãnh thổ trên các vùng biển xung quanh theo luật quốc tế. Phản ứng của các bên liên quan và quốc tế Tân Hoa Xã đưa tin, Chủ tịch Tập Cận Bình đã phát biểu trong cuộc gặp với Chủ tịch Hội đồng Châu Âu, Donald Tusk, và Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, Jean-Claude Juncker, ở Bắc Kinh ngày 12/7 rằng “chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của tòa PCA.” Thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng xác nhận, “quyền chủ quyền và quyền lãnh thổ” của nước này tại khu vực Biển Đông “không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của tòa PCA”. Trung Quốc phản đối và sẽ không bao giờ chấp nhận bất cứ khiếu nại hay hành động nào dựa trên phán quyết...

Read More
Quyền con người có mang tính phổ quát?
Jul04

Quyền con người có mang tính phổ quát?

Nguyễn Huy Hoàng dịch Shashi Tharoor, Project Syndicate Ngay cả trong thế giới toàn cầu hóa của chúng ta, câu hỏi rằng liệu “quyền con người” về cơ bản có phải là một khái niệm của phương Tây, thứ bỏ qua tất cả những thực tế khác biệt về văn hóa, kinh tế, và chính trị của phương Nam[1] hay không, vẫn còn tồn tại. Các giá trị của một xã hội tiêu dùng có thể áp dụng được cho các xã hội không có thứ gì để tiêu thụ hay không? Câu hỏi này nghe có vẻ phù phiếm: Khi ta ngăn một người đàn ông trong trang phục truyền thống khỏi đánh vợ anh ta, thì ta đang tôn trọng quyền con người của người vợ hay đang vi phạm quyền của người chồng? Trên thực tế, có tồn tại một số quan điểm phản đối nghiêm túc đối với khái niệm nhân quyền phổ quát, thứ mà những người bảo vệ nó cần thừa nhận – một cách thành thật – nếu muốn bác bỏ chúng. Quan điểm phản đối thứ nhất lập luận rằng tất cả các quyền và giá trị đều được định nghĩa bằng và giới hạn trong các nhận thức văn hóa; không có văn hóa phổ quát, do đó không có nhân quyền phổ quát. Một số triết gia phản đối rằng các khái niệm về quyền con người được xây dựng trên quan điểm cá nhân về con người như một hữu thể tự trị có nhu cầu lớn nhất là được thoát khỏi sự can thiệp của nhà nước, thấm nhuần, nói một cách tương đối, với quyền riêng tư cá nhân (“right to be left alone”). Các xã hội phi phương Tây thường đề cao một đạo đức cộng đồng coi xã hội lớn hơn tổng các thành viên cá nhân, và coi nghĩa vụ quan trọng hơn quyền. Tiếp theo là lập luận Bắc/Nam thông thường, rằng “quyền con người” tạo vỏ bọc cho sự can thiệp của phương Tây vào thế giới đang phát triển. Một số người cũng cho rằng các nước đang phát triển không có khả năng đáp ứng quyền con người, do các nhiệm vụ xây dựng đất nước và phát triển kinh tế vẫn còn dang dở; do đó việc đình chỉ hoặc hạn chế quyền con người là hy sinh số ít để số nhiều được hưởng lợi. Những người khác phản đối các quyền mà họ cho là phản ánh thiên kiến văn hóa phương Tây, mà rắc rối nhất trong số đó là nữ quyền. Làm sao nữ...

Read More
Lời giới thiệu tác phẩm Luật Pháp của Walter E. Williams
Apr15

Lời giới thiệu tác phẩm Luật Pháp của Walter E. Williams

Phạm Nguyên Trường dịch Khi in tác phẩm Luật Pháp Frederic Bastiat, Nhà xuất bản Tri Thức đã cắt bớt một đoạn trong lời giới thiệu của Walter E. Williams. Đây là bản đầy đủ. *** Phải đến năm bốn mươi tuổi tôi mới đọc tác phẩm kinh điển Luật Pháp của Frerderic Bastiat . Tôi mãi mãi mang ơn, một người mà tôi không biết tên, đã gửi cho tôi cuốn sách này. Sau khi đọc, tôi tin rằng chưa đọc Bastiat thì hiểu về tự do vẫn còn chưa thể nói là trọn vẹn. Đọc Bastiat khiến tôi nhận thức sâu sắc về khoảng thời gian lãng phí, cùng những thất vọng về quá trình lạc lối giữa những con đường không lối thoát khi đi tìm triết lí cho cuộc đời mình. Đối với tôi, tác phẩm Luật Pháp không tạo ra sự chuyển biến về mặt triết học nhiều như nó từng tạo lập trật tự trong suy nghĩ của tôi về tự do và cách hành xử đúng đắn của con người. Nhiều nhà triết học đã có những đóng góp quan trọng vào cuộc thảo luận về tự do, Bastiat nằm trong số đó. Nhưng đóng góp lớn nhất của ông là đã đưa cuộc thảo luận ra khỏi tháp ngà và làm cho tư tưởng về tự do trở nên rõ ràng đến mức ngay cả những người không biết chữ cũng có thể hiểu, còn những người sùng bái nhà nước thì không thể che giấu được. Rõ ràng, việc thuyết phục nhân dân về tính ưu việt trên phương diện đạo đức của tự do cá nhân là công việc cực kì quan trọng. Giống như nhiều người, Bastiat cho rằng chính phủ là mối đe doạ lớn nhất đối với tự do. Xin lưu ý sự mạch lạc trong ngôn ngữ của ông, nó giúp chúng ta nhận ra và hiểu những hành động xấu xa của chính phủ được hợp pháp hóa. Bastiat viết: “Chỉ cần xem luật pháp có lấy những cái thuộc về một số người nào đó và đem cho những người mà chúng không thuộc về. Chỉ cần xem luật pháp có làm lợi cho công dân này mà công dân khác phải trả giá bằng cách làm cái điều mà tự người công dân kia không thể làm mà không phạm tội”. Với cách mô tả chính xác như thế về hành động xấu xa được hợp pháp hóa, chúng ta không thể không kết luận rằng hầu hết các hoạt động của chính phủ, trong đó có chính phủ của chúng ta,...

Read More
Khái niệm “Quản trị” nên hiểu như thế nào?
Apr04

Khái niệm “Quản trị” nên hiểu như thế nào?

Thiên Thanh chuyển ngữ, CTV Phía Trước Anna Bruce-Lockhart, WEF Quản trị toàn cầu, quản trị tốt hay quản trị thất bại là những từ ngữ mà chúng ta hay gặp trong lĩnh vực phát triển quốc tế. Tuy nhiên, ở mỗi bối cảnh tổ chức khác nhau, “quản trị” lại có những nét nghĩa khác nhau. Vậy thì quản trị là gì? Hiểu theo nghĩa đơn thuần nhất, quản trị nói về quá trình xây dựng, cơ cấu bộ máy và đưa ra quyết định để một nhà nước, một tổ chức hay một nhóm thực hiện công việc hiệu quả. Ví dụ rõ ràng nhất là việc chính phủ điều hành đất nước, các cơ quan có thẩm quyền hay các nhóm người nhằm đảm bảo sự an toàn và hiệu quả cho chính phủ nước đó. Tuy nhiên, không chỉ có chính phủ mới có thể chi phối việc quản trị. Chúng ta thấy rằng những tổ chức như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) hay Liên Hiệp Quốc (UN) có những cơ quan đại diện ở nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Những cơ quan này thực hiện kế hoạch tiếp cận đa phương, tập hợp các thủ lĩnh của công chúng, các thành phần tư nhân cũng như các công dân trong một xã hội rộng lớn hơn để có thể đạt được mục tiêu chung và giải quyết các mỗi đe dọa an ninh quốc tế. Lĩnh vực kinh doanh có thể được xem như một mảnh ghép khác của công việc quản trị. Mối quan tâm của thành phần này chủ yếu tập trung vào việc các công ty điều chỉnh bản thân như thế nào và điều đó cũng góp phần vào sự điều chỉnh khung toàn cầu nói chung. Mối quan tâm về việc điều chỉnh khung toàn cầu ấy ngày càng trở nên quan trọng. Ông Jim Hagemann Snable phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới rằng: “Ở các công ty hiện nay, người ta cũng đã bắt đầu có những lo lắng về địa chính trị”. Tuy nhiên, cũng đáng mừng khi các thành phần kinh tế tư nhân điều chỉnh tốt (có hiệu quả và có trách nhiệm) có thể thực hiện các quyết định cần thiết để giải quyết các thách thức toàn cầu, ví dụ như thúc đẩy vấn đề về việc làm và thúc đẩy phát triển bền vững. Nguồn: Australian National Audit Office Tại sao lại có nhiều loại hình quản trị? Người Mỹ tiên phong trong lĩnh vực Internet Vint Cerf đã từng...

Read More
Dân chủ trực tuyến
Mar01

Dân chủ trực tuyến

Hương Ly chuyển ngữ, CTV Phía Trước Andrew Chadwick, Britannica E-democracy, tên đầy đủ là nền Dân chủ Kỹ thuật số (hoặc Dân chủ trực tuyến) – sử dụng thông tin và công nghệ truyền thông để cải thiện và trong một số trường hợp – để thay thế các đại diện của các đảng dân chủ. Các lý thuyết gia về E-democracy tuy khác nhau, nhưng phần lớn đồng quan điểm rằng có một số hạn chế trong quyền công dân đối với các chính thể tự do dân chủ hiện đại (contemporary liberal-democratic polities)—Các vấn đề về quy mô, khan hiếm về thời gian, suy giảm cộng đồng, và thiếu cơ hội để thảo luận về các chính sách—đều có thể vượt qua nhờ hình thức thảo luận mới trực tuyến. Lý thuyết gốc Một vài thành phần ý kiến khác nhau tạo ra nền tảng cho e-democracy trong cả lý thuyết và thực hành. Trong những năm 1960 có một thế hệ các nhà lý luận chính trị, bao gồm Benjamon Barber, C.B. Macpherson, và Carole Pateman, thành lập một chương trình nghị sự cho các đảng dân chủ tham gia mà tồn tại tới tận thế kỷ 21. Vào những năm 1980 có nhiều nhà xã hội học và các nhà khoa học chính trị xem xét lại khái niệm về cộng đồng. Một số, như Robert Bellah và các đồng nghiệp, than vãn về việc tăng trưởng của chủ nghĩa cá nhân trong xã hội Mỹ và kêu gọi một công đoàn có đạo đức hơn. Những người khác, như Amitai Etzioni, tranh cãi ủng hộ cho một cộng đồng lớn mạnh, gắn kết dựa trên các gia đình và địa phương. Lý thuyết gia cuối cùng tạo cảm hứng cho việc hình thành nên nền dân chủ kỹ thuật số là khái niệm không gian công cộng của Jürgen Habermas: một cộng đồng tự lý tưởng hóa mà trong đó các công dân có thể tự do tranh luận khỏi các tác động làm chủ của tiểu bang, các công ty truyền thông lớn, và các cấu trúc xã hội bất bình đẳng. Ý tưởng các công dân được cân nhắc một cách tự do tạo nên một hiệp hội kín trong xã hội trước khi đưa các kiến thức đó lên cấp chính phủ làm gợi nhớ lại nền dân chủ trực tiếp của thời Athens cổ; tuy nhiên, e-democracy đang cập nhật điều này bằng cách tập trung vào việc làm thế nào để dàn xếp các cuộc đàm luận chính trị. Internet nổi lên như một phương tiện giao tiếp...

Read More
Ngành luật học so sánh có gì mới?
Feb11

Ngành luật học so sánh có gì mới?

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Patrick Yingling, theo I-CONnect Theo Wikipedia, Luật so sánh hay Luật học so sánh là một môn khoa học, một phương pháp tiếp cận nghiên cứu so sánh các hệ thống pháp luật khác nhau nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt, giải thích nguồn gốc, đánh giá cách giải quyết trong các hệ thống pháp luật. Luật học so sánh còn là lý luận, hay là môn khoa học trong các ngành khoa học pháp lý nhằm nghiên cứu và so sánh các văn bản pháp luật và hệ thống pháp luật khác nhau với nhau và với các quy phạm của luật quốc tế để làm sáng rõ sự giống nhau và khác nhau, xác định khuynh hướng phát triển chung của pháp luật. Trong chuyên mục tuần này, I-Connect đưa ra một danh mục được sắp xếp về những tiến bộ trong việc nghiên cứu so sánh luật công của các nước. “Những tiến bộ” bao gồm một sự tuyển chọn của những nguồn tin tức, các phán quyết của tòa án tối cao, sách học giả và những bài báo mới đây cùng với các bài blog từ khắp nơi trên thế giới về ngành so sánh luật công. Những tiến bộ trong các Tòa án Hiến Pháp Tòa án nhân quyền Châu Âu quy định rằng một doanh nghiệp có thể theo dõi thông tin trao đổi cá nhân của nhân viên nếu thông tin đó được truyền đi từ máy tính và mạng Internet của doanh nghiệp. Tòa án tối cao của Canada đã ban hành một phán quyết cho phép các bác sĩ trợ tử trong một số hoàn cảnh cụ thể nhất định và trao thời hạn bốn tháng cho chính phủ để thông qua một đạo luật yêu cầu các bác sĩ phải thực hiện việc này. Tòa án lập hiến của Đức sẽ xem xét lại năm vụ kiện cáo buộc rằng nước này phản đối chương trình ‘mua trái phiếu’ 2012 của Ngân hàng Trung ương châu Âu ngay cả sau khi tòa án Liên minh châu Âu năm vừa rồi đã cho phép gần như vô điều kiện. Tòa án giám đốc thẩm của Ai Cập đã từ chối đơn kháng án của Tổng thống bị trục xuất Hosni Mubarak về bản án tham những của ông. Tòa Thượng thẩm Ontario đã phán quyết rằng mệnh lệnh của cảnh sát khi yêu cầu các công ty viễn thông cung cấp dữ liệu điện thoại di động của người dùng đã vi phạm Hiến chương của Canada về quyền...

Read More
%d bloggers like this: