Ngành luật học so sánh có gì mới?
Feb11

Ngành luật học so sánh có gì mới?

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Patrick Yingling, theo I-CONnect Theo Wikipedia, Luật so sánh hay Luật học so sánh là một môn khoa học, một phương pháp tiếp cận nghiên cứu so sánh các hệ thống pháp luật khác nhau nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt, giải thích nguồn gốc, đánh giá cách giải quyết trong các hệ thống pháp luật. Luật học so sánh còn là lý luận, hay là môn khoa học trong các ngành khoa học pháp lý nhằm nghiên cứu và so sánh các văn bản pháp luật và hệ thống pháp luật khác nhau với nhau và với các quy phạm của luật quốc tế để làm sáng rõ sự giống nhau và khác nhau, xác định khuynh hướng phát triển chung của pháp luật. Trong chuyên mục tuần này, I-Connect đưa ra một danh mục được sắp xếp về những tiến bộ trong việc nghiên cứu so sánh luật công của các nước. “Những tiến bộ” bao gồm một sự tuyển chọn của những nguồn tin tức, các phán quyết của tòa án tối cao, sách học giả và những bài báo mới đây cùng với các bài blog từ khắp nơi trên thế giới về ngành so sánh luật công. Những tiến bộ trong các Tòa án Hiến Pháp Tòa án nhân quyền Châu Âu quy định rằng một doanh nghiệp có thể theo dõi thông tin trao đổi cá nhân của nhân viên nếu thông tin đó được truyền đi từ máy tính và mạng Internet của doanh nghiệp. Tòa án tối cao của Canada đã ban hành một phán quyết cho phép các bác sĩ trợ tử trong một số hoàn cảnh cụ thể nhất định và trao thời hạn bốn tháng cho chính phủ để thông qua một đạo luật yêu cầu các bác sĩ phải thực hiện việc này. Tòa án lập hiến của Đức sẽ xem xét lại năm vụ kiện cáo buộc rằng nước này phản đối chương trình ‘mua trái phiếu’ 2012 của Ngân hàng Trung ương châu Âu ngay cả sau khi tòa án Liên minh châu Âu năm vừa rồi đã cho phép gần như vô điều kiện. Tòa án giám đốc thẩm của Ai Cập đã từ chối đơn kháng án của Tổng thống bị trục xuất Hosni Mubarak về bản án tham những của ông. Tòa Thượng thẩm Ontario đã phán quyết rằng mệnh lệnh của cảnh sát khi yêu cầu các công ty viễn thông cung cấp dữ liệu điện thoại di động của người dùng đã vi phạm Hiến chương của Canada về quyền...

Read More
Sự khác biệt giữa tự do và dân chủ
Feb09

Sự khác biệt giữa tự do và dân chủ

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước John T. Wenders, FEE Công bố ngày 1 tháng 8 năm 1990. Chuỗi sự kiện chấn động ở Đông Âu trong vài tháng qua đã tạo ra những niềm kinh ngạc, cú sốc, niềm hy vọng, và sự tán thưởng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, kết quả quan trọng nhất của chuỗi diễn biến này, không phải là thời khắc cáo chung của chính phủ độc tài ở các nước xã hội chủ nghĩa, mà là động lực để chúng ta xem xét mối liên hệ giữa lĩnh vực chính sách công và tư ở mọi quốc gia. Trái ngược với quan niệm thường được phổ biến bởi các phương tiện truyền thông rằng tự do đồng nghĩa với dân chủ, sự thay thế đơn thuần một nhà nước cộng sản bằng một nhà nước dân chủ, dẫu vẫn là một bước tiến, thực chất không thể một mình thúc đẩy diễn trình của tự do. Tự do và dân chủ khác nhau. Một nền dân chủ luôn xem xét cách hiện thực hóa mọi vấn đề trong lĩnh vực quyền lợi công. Một nền dân chủ sẽ càng hùng mạnh khi công dân bỏ phiếu để xác định cách giải quyết những vấn đề thuộc lợi ích công. Mặt khác, tự do lại thiên về mối liên hệ giữa những chủ đề trong khu vực quyền lợi cá nhân. Tự do có nghĩa là con đường cá nhân có quyền lựa chọn để tương tác với xã hội trên cơ sở tự nguyện, bên ngoài phạm vi quản lý của nhà nước. Tựu trung, dân chủ có nghĩa là bạn có thể bỏ phiếu trong lĩnh vực quyền lợi công; tự do có nghĩa là bạn có thể xác định cách thức tương tác với những người khác trong khu vực quyền lợi tư. Làn sóng tin tức và tranh luận về quá trình cải cách ở Đông Âu chỉ tập trung vào khuynh hướng vận động hướng đến dân chủ trong lĩnh vực quyền lợi công, và bỏ qua những truy vấn còn quan trọng hơn về khả năng phân bố hành động của công dân giữa khu vực quyền lợi công và tư. Người ta hoàn toàn có thể hình dung đến một nhà nước độc tài, nhưng lĩnh vực quyền lợi công chỉ ở quy mô nhỏ, thực tế tự do cá nhân ở đó lại ở mức lớn hơn nhiều so với một nhà nước dân chủ, nhưng duy trì bộ máy quyền lợi công đồ sộ. Điều cốt yếu là một bản hiến pháp xác...

Read More
Hiến pháp Singapore – Một phân tích dựa vào đặc thù
Feb05

Hiến pháp Singapore – Một phân tích dựa vào đặc thù

Ka Đặng chuyển ngữ, CTV Phía Trước Jaclyn L. Neo, I-CONnect Tương xứng với danh hiệu là một trong những sử gia chính thống hàng đầu tại Singapore, Kevin YL Tan đã đi thẳng vào việc giới thiệu một cách đầy hiểu biết về luật hiến pháp của Singapore ngay từ lúc bắt đầu. Hiến pháp Singapore được đặt vào bối cảnh lịch sử chính trị trong lúc còn là một thuộc địa đang nảy nở của Anh, được thừa hưởng luật pháp Anh cùng với những truyền thống chính trị và pháp luật được gắn kết trong suốt cả giai đoạn thuộc địa đáng chú ý này. Bối cảnh lịch sử về pháp lý, chính trị và xã hội cho thấy nguồn gốc khai sinh hiến pháp, không kém phần quan trọng bởi vì những câu chuyện lịch sử được dùng để viện dẫn một cách sáng suốt và liên tục trong bài thuyết giảng trước công chúng nhằm để minh chứng, xác thực, và báo hiệu cho những lựa chọn hiến pháp. Nó cũng là chìa khóa giúp hiểu được những nghịch lý mà Singapore đưa ra cho chủ nghĩa hợp hiến, đặc biệt là chủ nghĩa hợp hiến tự do. Singapore không phải là một chính thể tự do và cũng không có ý định như thế. Tuy nhiên, hệ thống hiến pháp của nước này bao gồm các đặc trưng mà rõ ràng đã được phỏng theo mô hình hiến pháp của nhiều quốc gia dân chủ tự do, như Anh và Hoa Kỳ. Điều này chứng tỏ, cũng không đúng đắn khi phân loại Singapore là một nhà nước độc tài, như một số người đã lầm. Thật vậy, ông Tan miêu tả hiến pháp của Singapore thuộc về một nhà nước công xã hoặc hơi chuyên quyền. Về phương diện này, ông bị chất vấn bởi các học giả, những người tìm cách bám lấy các nghịch lý trong hệ thống hiến pháp của Singapore vì nó phơi bày một số yếu tố chuyên quyền nhưng cũng có một sự cam kết chặt mẽ với pháp quyền[1]. Ví dụ, gần đây nhất, Mark Tushnet đã xác định Singapore là trường hợp điển hình đầu tiên làm hình mẫu cho chủ nghĩa hợp hiến chuyên quyền, trong đó “các quyền tự do được bảo vệ ở mức độ trung bình, và các cuộc bầu cử thì tự do và công bằng một cách hợp lý”[2]. Ông Tan lưu ý rằng, “Singapore là một ví dụ điển hình về một nhà nước ‘chuyên quyền mềm’, một chế độ độc tài nhưng nhân từ”. Ông giải...

Read More
Màn kịch Hiến pháp Ba Lan: Toà án, dân chủ, màn Lập hiến lừa đảo và duy quân sự
Jan28

Màn kịch Hiến pháp Ba Lan: Toà án, dân chủ, màn Lập hiến lừa đảo và duy quân sự

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Tomasz Tadeusz Koncewicz, I-CONnect Công bố ngày 6 tháng Mười hai năm 2015 Cuộc tổng tuyển cử của Ba Lan vào ngày 26 tháng Mười năm 2015 vừa qua đã thay đổi hoàn toàn bối cảnh chính trị, cũng như tái lập quyền lực cho đảng cánh hữu bảo thủ Prawo i Sprawiedliwość (Đảng PiS – nghĩa là “Law and Justice”, tức “Luật pháp và Công lý”, một cái tên thật mỉa mai nếu chúng ta kết nối với những sự kiện vừa được sáng tỏ ở Ba Lan), vốn từng phải rời khỏi chính trường vào năm 2007 bởi những bê bối liên quan đến tham nhũng và tệ gia đình trị; và nỗi lo của dư luận trước tư tưởng hoài nghi, chủ nghĩa dân tộc và tinh thần chống châu Âu của tổ chức này. Giờ đây, sau tám năm từ bỏ quyền lực, Đảng PiS đang quay lại với khát vọng phục thù, khát vọng bẻ cong nền chính trị, hệ thống pháp luật và văn hóa hiến pháp của Ba Lan, và tiến tới tạo ra một “Nền Đệ tứ Cộng hòa mới mẻ và đạo đức”, không còn bóng dáng của những “mạng lưới đáng ghét”. Theo khẳng định của Đảng PiS, Ba Lan ngày nay rất cần đến một cuộc đại biến chính trị và đạo đức. Tòa án Hiến pháp Ba Lan là nạn nhân đầu tiên của lòng nhiệt thành cách mạng này. Đa số thành viên của Quốc hội mới được bầu, trong sự thỏa hiệp với ngài Tổng thống, không cần hơn một tháng để triệt hạ cơ quan này. Đảng PiS đã từ chối quy trình bổ nhiệm thẩm phán của Tòa án Hiến pháp sau kỳ bầu cử Quốc hội, cũng như từ chối thực thi quy định, thay vào đó họ lại chỉ định riêng những “thẩm phán tốt” của họ; và như vậy tự trao cho họ quyền phán xét hiến pháp và quay lại vô hiệu hóa Nhiệm kỳ hiện tại của Chủ tịch và Phó Chủ tịch Tòa án Hiến pháp. Để làm rõ tư tưởng và học thuyết pháp lý mới, nhóm diễn giả danh dự của Hạ viện Quốc hội (Sejm) đã tóm tắt màn kịch của họ vài ngày trước đây: “Đó là ý chí của nhân dân, pháp luật không có nghĩa gì ở đây, và ý muốn của người dân luôn đứng trên luật pháp”. Không cần phải nhắc rằng thứ ngôn ngữ như vậy, khi được sử dụng ở châu Âu, có thể gợi lại cho chúng ta những...

Read More
Tham nhũng: Thách thức đối với nỗ lực thúc đẩy đổi mới trong quản lý hợp cách (Phần II)
Nov14

Tham nhũng: Thách thức đối với nỗ lực thúc đẩy đổi mới trong quản lý hợp cách (Phần II)

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Alina Mungiu-Pippidi, Nature Trong bài viết này, tác giả Alina Mungiu-Pippidi cảnh báo về nạn tham nhũng như một rào cản đối với sự đổi mới. Để khoa học và công nghệ phát huy trọn vẹn tiềm năng, mọi kế hoạch chi tiêu công phải được xem xét kỹ lưỡng. Xem thêm Phần I Người này lợi dụng người kia Tại sao khả năng đổi mới phản ánh được chất lượng của việc quản lý? Không phải vì sự phân bố không đồng đều nhân tài giữa các quốc gia, và cũng không hoàn toàn vì tình trạng nghèo đói – mặc dù, dĩ nhiên, hoàn cảnh như vậy vẫn là một trở lực đáng kể vì nó đồng nghĩa với việc hệ thống cơ sở hạ tầng không thuận lợi để thay đổi và phát triển công nghệ. Romania và Bulgaria đúng là những quốc gia nghèo nhất ở châu Âu, nhưng Italy và Hy Lạp hoàn toàn không phải là những nước kém phát triển. Đơn giản vì, nơi sự tiến bộ dựa trên nền tảng là phẩm chất cá nhân và những trường hợp thiên vị chỉ là ngoại lệ, chính phủ, cũng như thị trường, đều đề cao những hệ giá trị, và kết quả thịnh vượng. Ở những nơi không tạo dựng được môi trường như vậy, hoạt động phân phối trong xã hội thường mang tính ưu tiên chứ không vì những chuẩn mực đạo đức nữa. Cũng trong hoàn cảnh ấy, khoa học và công tác nghiên cứu sẽ bị cách ly vì lực lượng cầm quyền e sợ rằng nhân tài có khả năng đe dọa mục tiêu chính của họ – là kiểm soát quyền sử dụng các nguồn tài lực công cộng và tư nhân. Những chính phủ dùng tiền để tranh thủ sự ủng hộ về chính trị sẽ không thể đầu tư nhiều vào giáo dục và nghiên cứu – vì lợi ích đạt được thường không cụ thể. Việc xây dựng một sân thể thao hoặc một sân bay mới chắc chắn sẽ hỗ trợ những công ty muốn xây dựng công trình như vậy (đó cũng là một đóng góp khả dĩ cho chiến dịch bầu cử tiếp theo), cũng như tranh thủ sự ủng hộ của những cử tri sẽ cần đến sân thể thao hoặc sân bay. Trong lĩnh vực như vậy, một ngàn học bổng khoa học lại ít tạo ra lợi nhuận hơn –không thể đem trao cho những người ủng hộ không có năng khiếu khoa học. Đó là lý do tại sao...

Read More
Tham nhũng: Thách thức đối với nỗ lực thúc đẩy đổi mới trong quản lý hợp cách (Phần I)
Nov10

Tham nhũng: Thách thức đối với nỗ lực thúc đẩy đổi mới trong quản lý hợp cách (Phần I)

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Alina Mungiu-Pippidi, Nature Trong bài viết này, tác giả Alina Mungiu-Pippidi cảnh báo về nạn tham nhũng như một rào cản đối với sự đổi mới. Để khoa học và công nghệ phát huy trọn vẹn tiềm năng, mọi kế hoạch chi tiêu công phải được xem xét kỹ lưỡng. Xem thêm Phần II Cựu Chủ tịch Ủy ban châu Âu José Manuel Barroso, trong bài phát biểu năm 2013 về tình hình châu Âu, đã cho rằng “những ngành nghiên cứu khoa học mới, phát triển từ những công nghệ mới” chính là một chìa khóa để duy trì tăng trưởng kinh tế. Tương tự, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đổi mới đối với việc phục hồi kinh tế trong Thông điệp Liên bang năm 2014: “Ở nước Mỹ ngày nay […] một doanh nhân tìm ra sáng kiến trong nghiên cứu công nghệ, và như vậy đã góp phần tạo thêm 8 triệu việc làm mới ở những doanh nghiệp của chúng ta trong vòng bốn năm qua.” Không chỉ thế, những tổ chức như Ngân hàng Thế giới và Diễn đàn Kinh tế Thế giới luôn dành cho sự đổi mới những lời cam kết và động viên giữa một thế giới đang chuyển mình. Đổi mới là chìa khóa cho sự thịnh vượng. Nhưng tham nhũng là kẻ thù của sự đổi mới. Nếu doanh nghiệp và cá nhân phải sáng tạo, và nếu xã hội của họ được lợi nhiều nhất từ những sáng tạo ấy, vấn đề cạnh tranh và làm việc chăm chỉ phải được đề cao hơn nữa chứ không chỉ phụ thuộc vào những mối quan hệ. Những phân tích của tôi khẳng định rằng việc quản lý mang lại thành quả trong xã hội như vậy thực ra hiếm hơn mọi người nghĩ. Trên mức thứ ba Nếu bạn biết được tình trạng tham nhũng ở một quốc gia đã trầm trọng đến mức nào, bạn có thể dự đoán tương đối chính xác khả năng đổi mới ở đất nước ấy (xem hình minh họa “Những vòng tuần hoàn đạo đức”). Trong Liên minh châu Âu (EU), năng lực đổi mới trong lĩnh vực tư nhân kết nối chặt chẽ với khả năng kiểm soát tham nhũng (tương quan ở mức 0,84), với chất lượng của các cơ quan nghiên cứu khoa học cấp quốc gia (0,85), và với tổng chi tiêu trong nước dành cho nghiên cứu và phát triển (0.9). Trong bài viết này, tham nhũng được định nghĩa là...

Read More
Chủ nghĩa hợp hiến và ‘ma trận chính trị kiểu Nga’ (cuối)
Oct24

Chủ nghĩa hợp hiến và ‘ma trận chính trị kiểu Nga’ (cuối)

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Vladimir Pastukhov, IMR Ngày 1 tháng 10 năm 2015 Trong phần một của chuyên đề phân tích về quá trình cải cách hiến pháp Nga, chuyên gia nghiên cứu chính trị Vladimir Pastukhov, chuyên viên thỉnh giảng tại Trường Cao đẳng St. Antony của Đại học Oxford, đã phân tích rằng người Nga cần phải thay đổi tư duy truyền thống trong văn hóa Nga như thế nào, thứ quy ước xác lập hệ quy tắc chi phối xã hội. Trong phần thứ hai của chuyên đề, ông tiếp tục bàn về những khác biệt trong quan điểm của xã hội Nga và thế giới phương Tây về nhóm khái niệm căn bản của chủ nghĩa hợp hiến là Tự do, Bình đẳng và Bác ái. Bài viết này là phần cuối trong loạt chuyên đề nhiều kỳ về quá trình cải cách Hiến pháp Liên bang Nga. Xem thêm Phần I Trong thực tế, những nguyên tắc cách mạng đã mở ra Kỷ nguyên Hiện đại ở châu Âu chính là hệ thống nguyên tắc cấu trúc hiến pháp. Đấy chính là bộ ba khái niệm đã quá quen thuộc với chúng ta: Tự do (Liberté), Bình đẳng (Egalité), Bác ái (Fraternité). Khởi sinh của quá trình cải cách hiến pháp đúng nghĩa phải là sự hình thành của ý thức về hiến pháp. Mặc dù các khái niệm “tự do”, “bình đẳng”, và “bác ái” vẫn luôn hiện diện trong từ vựng chính trị Nga, cách người Nga hiểu những từ này không giống cách hiểu của thế giới phương Tây, nơi khai sinh ý nghĩa của nhóm khái niệm này. Hiện giờ, tư tưởng hợp hiến vẫn là đối trọng sâu sắc của truyền thống tư tưởng và tôn giáo đã bắt rễ trong văn hóa Nga qua nhiều thế kỷ. Vì vậy, mặc dù những học thuyết về hiến pháp Nga dường như căn cứ vào nhóm nguyên lý cấu trúc hiến pháp của Châu Âu, trên thực tế hai hệ tư tưởng này lại có rất ít điểm tương đồng. Những ý tưởng lập hiến xuất hiện trong môi trường văn hóa xa lạ và hung hăng của người Nga nhanh chóng bị ăn mòn và đánh mất cả những nguyên lý sơ khai. Để đạt được tiến triển trong quá trình cải cách hiến pháp, đầu tiên người Nga phải thực hiện được một quá trình “phục hưng ngữ nghĩa” – nghĩa là khôi phục lại ý nghĩa đích thực của nhóm khái niệm trên như những nguyên tắc cấu trúc hiến pháp căn bản mà...

Read More
Chủ nghĩa hợp hiến và ‘ma trận chính trị kiểu Nga’ (I)
Oct09

Chủ nghĩa hợp hiến và ‘ma trận chính trị kiểu Nga’ (I)

Trường Sơn chuyển ngữ, CTV Phía Trước Vladimir Pastukhov, IMR Ngày 22 tháng 9 năm 2015 Ở phương Tây, có một quy luật bất thành văn rằng hiến pháp là nền tảng của quốc gia. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, nền chính trị nước Nga lại phụ thuộc vào những quy ước xã hội nhiều hơn là Hiến pháp Liên bang Nga. Đất nước này thậm chí có cần hiến pháp không? Nếu cần thì người Nga phải làm những để hiến pháp của họ hoạt động hiệu quả hơn? Nhà nghiên cứu chính trị Vladimir Pastukhov, học giả với bằng tiến sĩ khoa học về chính trị và là trợ lý nghiên cứu tại Trường Cao đẳng St. Antony của Đại học Oxford, sau đây sẽ trình bày một phân tích kỹ lưỡng về hiến pháp Nga, trong phần thứ nhất của một chuyên đề chính trị nhiều kỳ. Hiến pháp lại là kẻ thù của hiện thực vận hành bởi “Quy ước Xã hội” Không một chủ đề chính trị nào ở nước Nga lại nhạy cảm hơn những cuộc tranh cãi vô tận về cải cách hiến pháp. Tuy nhiên, hướng phát triển khả dĩ nhất của vấn đề này vẫn là việc khởi động một quá trình đối thoại trong toàn xã hội Nga rằng liệu nước Nga có cần một hiến pháp mới không, và nếu cần thì đấy phải là kiểu hiến pháp gì. Tình hình sẽ khá hơn nhiều nếu diễn trình đối thoại này diễn ra không chỉ giữa những người đồng ý rằng nước Nga cần cải cách hiến pháp, mà còn giữa những người tin rằng nước Nga vốn không cần hiến pháp. Sau cùng, điều khiến cho Phong trào Mở cửa nước Nga1 mang tính “mở” là khả năng vận hành như một nền tảng để tạo ra sự đa dạng và thậm chí cả cạnh tranh trong môi trường chính trị nước Nga. Trong chuyện này, bất cứ nỗ lực nào nhằm tìm kiếm sự thật và không phục vụ cho ý đồ tuyên truyền (của bất kỳ phe nào) đều hữu ích. Chúng ta đã quen với ý tưởng rằng Nga là một nước “dân chủ non trẻ”, và như vậy, quá trình hình thành hiến pháp tất nhiên phải gặp nhiều bất trắc để vượt qua “tuổi vị thành niên” của một nhà nước. Tuy nhiên, hiến pháp Nga hiện giờ vẫn là sản phẩm của một ý thức hệ đã lỗi thời gần hai thế kỷ. Đây là một khoảng thời gian đủ dài để chúng ta rút ra nhiều kinh nghiệm trong...

Read More
%d bloggers like this: