Dân chủ là gì?
Aug22

Dân chủ là gì?

Nguyễn Huy Hoàng biên dịch Robert A. Dahl, On Democracy (New Haven, CT: Yale University Press, 1998), pp. 35–8. Tất cả chúng ta đều có những mục tiêu mà chúng ta không thể tự mình đạt được. Nhưng chúng ta có thể đạt được một số mục tiêu trong số đó bằng cách hợp tác với những người khác cùng chia sẻ những mục tiêu tương tự. Giả sử, khi đó, để đạt được một số mục tiêu chung nhất định, bạn và vài trăm người khác đồng ý thành lập một hiệp hội. Chúng ta có thể bỏ qua một bên những mục tiêu cụ thể của hiệp hội này để tập trung chính xác vào câu hỏi nhan đề của chương sách này: Dân chủ là gì? Chúng ta tiếp tục giả sử, trong cuộc họp đầu tiên, một số thành viên cho rằng hiệp hội của bạn cần một bản hiến pháp. Quan điểm của họ được ưu ái đón nhận. Do mọi người nghĩ bạn có một số kỹ năng về những vấn đề như vậy, một thành viên đề xuất mời bạn soạn thảo một bản hiến pháp, rồi bạn sẽ mang nó đến một cuộc họp sau này để các thành viên xem xét. Đề xuất này được tán đồng thông qua. Trong lúc chấp nhận nhiệm vụ này bạn nói đại loại như sau: “Tôi tin mình hiểu những mục tiêu mà chúng ta chia sẻ, nhưng tôi không chắc chúng ta nên đưa ra những quyết định của mình như thế nào. Ví dụ, chúng ta có muốn có một bản hiến pháp sẽ giao thẩm quyền đưa ra mọi quyết định quan trọng của chúng ta cho những người hiểu biết nhất và có khả năng nhất trong chúng ta hay không? Cách dàn xếp này không chỉ có thể đảm bảo những quyết định khôn ngoan hơn mà còn có thể tiết kiệm thời gian và sức lực của những người còn lại.” Các thành viên bác bỏ một cách áp đảo một giải pháp như vậy. Một thành viên lập luận: “Về những vấn đề quan trọng nhất mà hiệp hội này sẽ phải giải quyết, không ai trong số chúng ta khôn ngoan hơn nhiều so với người khác đến mức quan điểm của anh ta có thể tự động thắng thế. Ngay cả khi một số thành viên có thể hiểu biết nhiều hơn về một vấn đề ở bất cứ thời điểm nào, chúng ta cũng đều có khả năng học những gì mình cần biết. Dĩ nhiên, chúng ta sẽ cần bàn luận và suy...

Read More
Mượn tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” để lạm bàn về thất bại mang tính hệ thống
Aug12

Mượn tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” để lạm bàn về thất bại mang tính hệ thống

Nguyễn Phương Mạnh Trích từ Book Hunter Giới thiệu về tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” Tiểu thuyết lịch sử “Hồ Quý Ly” của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh làm sống lại thời kì nhà Trần suy tàn – một thời kì sóng gió, đầy bi thương của dân tộc Việt Nam. Cuốn sách có nhiều điểm đặc sắc như hình ảnh danh lam thắng cảnh Đại Việt, chân dung trai tài gái sắc của đất nước, chất thơ trong ngôn từ…. Trong những điểm trên, một điểm đã đưa tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” vượt ra khỏi lối viết “cuộc chiến giữa người tốt – kẻ xấu” thông thường và vươn lên trở thành tác phẩm truyện lịch sử xuất sắc là sự thất bại mang tính hệ thống của vương triều Trần. Định nghĩa thất bại mang tính hệ thống Để hiểu được vì sao sự thất bại của triều Trần trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” lại là sự thất bại mang tính hệ thống, trước hết chúng ta phải hiểu được thất bại mang tính hệ thống (systemic failure) là gì. Thất bại là biểu hiện không quá hiếm gặp ở các thiết bị, cơ quan xung quanh ta, ví dụ như máy tính bị treo, điện thoại bị hỏng, dạ dày bị đau, mô bên trong mũi tiết dịch gây sổ mũi… Chúng ta thường không coi đây là thất bại mang tính hệ thống, mà chỉ là thất bại của một đơn vị. Thất bại mang tính hệ thống là một dạng thất bại đặc biệt: từng phần tử của một hệ thống vẫn hoạt động như theo thiết kế hoặc như theo kiểu mẫu trong quá khứ, nhưng sự tương tác giữa chúng lại khiến cho toàn bộ hệ thống thất bại. Dạng thất bại này hiếm gặp hơn, khó khắc phục hơn, và khi xảy ra lại tạo nên hậu quả khó lường hơn. Thất bại mang tính hệ thống được thấy trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly” thuộc dạng thất bại do tích tụ áp lực ngầm lên hệ thống trong thời gian dài, làm yếu đi các mắt xích, tha hóa các phần tử, làm căng thẳng các mối liên kết. Khi áp lực ngầm được tích tụ đủ, chỉ cần một biến cố nhỏ cũng làm nên ảnh hưởng lớn, chấn động các quá trình diễn ra trong hệ thống đó, từ đó tạo nên thất bại mang tính hệ thống. Chi tiết về quá trình thất bại này có thể xem ở phần phụ lục. Vì sao câu chuyện được đề cập trong tiểu thuyết “Hồ Quý Ly”...

Read More
Châu Á cần đại học đẳng cấp thế giới
Aug04

Châu Á cần đại học đẳng cấp thế giới

CTV Phía Trước chuyển ngữ Chandran Nair, WEF Bảng xếp hạng các trường đại học trên thế giới của Times Higher Education – tờ báo thường xuyên được đánh giá là đóng vai trò chủ chốt liên quan tới chủ đề về giáo dục bậc cao – hiện đang trở thành chủ đề của rất nhiều các cuộc tranh luận. Liệu trường đại học top đầu sẽ là đại học của Anh hay của Mỹ? Liệu Havard có giữ vững được vị trí trường đại học danh giá nhất thế giới hay không? Và liệu một trường đại học nào đó của châu Âu có bứt phá vào top 10 hay không? Tại châu Á, những cuộc tranh luận ấy chẳng có mấy ý nghĩa. Trong bảng xếp hạng của tờ Times, trường duy nhất vươn tới vị trí thứ 26 là trường đại học National University of Singapore (NUS). Các trường đại học của châu Á xếp hạng có đôi phần khá hơn trong cuộc khảo sát học thuật cũng do tờ báo này thực hiện dựa trên tiêu chí “các trường đại học danh giá” (Đại học Tokyo xếp thứ 12 trong bảng xếp hạng “danh tiếng” của tháng 5 năm 2016), nhưng đứng đầu trong danh sách này lúc nào cũng chễm chệ các tên tuổi tại Mỹ và Anh. Chúng ta có thể bào chữa cho việc châu Á bị đứng ngoài rìa top đầu bằng cách nhìn nhận rằng đó là thí dụ minh chứng cho góc nhìn hết sức phiến diện của phương Tây, nhưng sự thật là châu Á đang trong giai đoạn phát triển các trung tâm giáo dục riêng hết sức cao trào – các trung tâm này đang chú trọng vào nhu cầu của chính khu vực: đây là các ý tưởng mới giúp giải quyết các thách thức mới. Các trung tâm này sẽ không chỉ góp phần nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động vốn đã và đang được tiến hành bởi các trường đại học lớn tại châu Á, mà còn tạo dựng chỗ đứng của mình trên toàn cầu. Châu Á nên dạy những môn gì? Châu Á cần phải có các chính sách kinh tế mới: vừa để nâng cao đời sống của hàng trăm triệu người vẫn đang phải vật lộn với sự thiếu thốn mối tiếp cận với các nhu cầu cơ bản, vừa để đảm bảo việc phát triển không ngừng nghỉ trên nền tảng vững chắc hơn. Nhu cầu về các mô hình kinh doanh là hết sức cấp bách, với mục tiêu cung cấp các sản phẩm...

Read More
Các nước nghèo có thể dân chủ không?
Jul25

Các nước nghèo có thể dân chủ không?

Nguyễn Huy Hoàng dịch Gary S. Becker, The Becker-Posner Blog, May. 3, 2011 “Các nước nghèo không thể dân chủ” là một điệp khúc phổ biến để cổ xúy cho quan điểm rằng các nước nghèo cần một nền lãnh đạo mạnh và chuyên chế để thoát khỏi những lực lượng khiến họ nghèo đói trong hàng thế kỷ. Minh chứng rõ ràng là đại đa số các nước giàu chủ yếu là dân chủ. Tuy nhiên, trong khi những tác động của dân chủ đối với hiệu quả kinh tế đang gây nhiều tranh cãi, nền dân chủ vẫn có thể mang lại một số lợi ích kinh tế cho cả các nước giàu và nghèo. Không nên so sánh những tác động thực tế của dân chủ đối với kinh tế và các khía cạnh khác của cuộc sống với một hình thức chính thể lý tưởng, mà nên so với nhiều chính phủ khác không có tự do báo chí, không cho phép cạnh tranh công khai cho các vị trí lãnh đạo, không có phổ thông đầu phiếu, thiếu những thiết chế và các quyền tự do khác – những đặc điểm của nền dân chủ. Như phát biểu nổi tiếng của Winston Churchill, “Không ai cho rằng dân chủ là hoàn hảo hay toàn thiện. Thực ra, dân chủ là hình thức chính thể tồi tệ nhất nếu không tính đến các chính thể khác từng tồn tại.” Câu nói này được đưa ra trong một bài phát biểu ở Viện Thứ dân ngày 11 tháng 11 năm 1947, khoảng 2 năm sau khi Churchill thất bại trong cuộc bầu cử sớm hậu Thế chiến II. Nhiều nghiên cứu đã cố gắng cô lập những tác động của dân chủ so với các hệ thống chính phủ chuyên chế đối với phát triển kinh tế, bất bình đẳng, giáo dục, và nhiều yếu tố khác. Bởi phân biệt những tác động của dân chủ với tác động của các yếu tố khác là rất khó, những nghiên cứu này không thu được kết quả cuối cùng. Tuy nhiên, xu hướng chung là khi cân nhắc các yếu tố phù hợp khác, giữa tốc độ tăng trưởng GDP trung bình trong dài hạn và việc quốc gia đó có dân chủ hay không dường như chỉ tồn tại một mối quan hệ lỏng lẻo. Dân chủ khuyến khích đầu tư hơn nữa cho giáo dục, và giáo dục sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh hơn. Cho dù một số nhà lãnh đạo chuyên chế đã cải thiện đáng kể nền kinh tế của họ, đó không phải là quy...

Read More
Tại sao chúng ta cần nói về quyền của bé gái ở Đông Á
Jul22

Tại sao chúng ta cần nói về quyền của bé gái ở Đông Á

Hà Trang chuyển ngữ, CTV Phía Trước Anne-Birgitte Albrectsen, WEF Châu Á là một châu lục không bao giờ ngủ. Các nền kinh tế nơi đây đã lớn mạnh và chuyển mình ở một tốc độ khó tin, tái định hình không gian xã hội và diện mạo theo những cách mà chúng ta chỉ dám tưởng tượng vào ba thập niên trước đây. Đặc biệt, các quốc gia ASEAN đang trải nghiệm một thay đổi lớn, cả khối ASEAN hợp lại đã trở thành nên kinh tế lớn thứ 7 thế giới vào năm 2011. Giờ đây, khi các nền kinh tế này hội nhập với nhau ngày càng mạnh mẽ thì càng mang tới sự niềm tin vào sự tăng trưởng và thay đổi xã hội còn lớn hơn nữa. Có vẻ đã tới lúc đưa ra câu hỏi khu vực này sẽ sẽ trỗi dậy như thế nào vào giai đoạn tiếp theo trong tương lai. Xét ở nhiều phương diện, điều này sẽ vẫn sẽ chỉ dừng lại ở những cuộc thảo luận xung quanh kinh tế, nhưng đối với tôi, vị trí kinh tế và xã hội của các bé gái đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong việc đảm bảo một tương lai thịnh vượng và bền vững trong khu vực. Cuộc đối thoại về quyền của các bé gái nghe có vẻ như không liên quan lắm trong bối cảnh này. Tuy nhiên, việc các bé gái được trao quyền để có thể học tập, trở thành lãnh đạo, đưa ra quyết định và phát triển sẽ là yếu tố trọng yếu giúp ASEAN tiếp tục thành công của mình. Cơ hội đã lớn, thách thức còn lớn hơn Sự tăng trưởng kinh tế đi đôi với sự phát triển năng động của xã hội đã tạo ra những cơ hội lớn, bao gồm cả cơ hội cho phụ nữ và trẻ em gái. Trên toàn châu Á, cùng với sự chuyển biến về kinh tế, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động. Ai cũng biết rằng khi có càng nhiều phụ nữ được đi làm, nền kinh tế sẽ tăng trưởng càng mạnh hơn. Ở châu Á, tiềm năng này chưa được tận dụng triệt để: người ta ước tính rằng châu Á thâm hụt 40 tỷ USD hàng năm do khoảng cách giới giữa nam và nữ trong giáo dục và việc làm gây ra. Khả năng phụ nữ được tuyển dụng ít hơn đàn ông khoảng 70%. Các nước ASEAN, cũng như các nước khác trên thế giới đang phải đối mặt...

Read More
VPN tạo kết nối ảo an toàn
Jul08

VPN tạo kết nối ảo an toàn

Doug Bernard, theo VOA VPN là gì? VPN là từ viết tắt của Virtual Private Network (Mạng lưới Riêng tư Ảo). “Ảo” trong trường hợp này có nghĩa là bạn kết nối hai máy tính bằng cách sử dụng mạng Internet công khai, nhưng làm như vậy bằng cách tạo ra một kết nối an toàn và riêng tư. VPN đầu tiên được phát triển cho những nhân viên doanh nghiệp cần truy cập dữ liệu nhạy cảm từ xa trên máy chủ nhà ở nhà họ, và kể từ đó đã được sử dụng ngày càng nhiều và phổ biến. VPN cho phép người dùng gửi và nhận mọi loại dữ liệu cá nhân bằng cách sử dụng cái thường được gọi là một “đường hầm” Internet. Hãy nghĩ về VPN như thế này: có một mạng lưới máy tính ở đâu đó trên thế giới mà chỉ cho phép những người dùng cụ thể truy cập được, và bạn là một trong số những người đó, nhưng bạn chỉ có thể truy cập được thông qua Internet không an toàn. Sử dụng VPN, cả máy tính và mạng lưới mục tiêu của bạn xác nhận tính chân thực của mỗi bên với nhau. Sau đó, VPN của bạn sẽ bọc dữ liệu của bạn ở cả hai đầu trong những gói được mã hóa mà chỉ có bạn và mạng lưới của bạn sẽ hiểu được. Đối với bất cứ ai xâm nhập đường liên lạc này, những dữ liệu trao đổi qua lại sẽ chỉ là những ký tự hoàn toàn vô nghĩa. Có rất nhiều dịch vụ VPN khác nhau có sẵn với những cái tên như “PureVPN”, “AirVPN” hoặc “VPN4All”. Mỗi thứ cung cấp một tập hợp những dịch vụ riêng biệt và có chi phí nằm trong khoảng từ không mất đồng nào cho tới $80 một năm hoặc nhiều hơn. Cách thức hoạt động Dù đúng là VPN thiết lập một kết nối “đường hầm” an toàn với một máy tính hoặc mạng lưới cụ thể, bạn cũng có thể sử dụng nó để bảo vệ danh tính của mình, tránh những biện pháp chặn Internet và vượt tường lửa. Về bản chất, một khi bạn cài đặt và chạy một dịch vụ VPN riêng biệt, máy tính của bạn sẽ thiết lập một kết nối an toàn với một tập hợp những máy chủ VPN có liên hệ với dịch vụ đó. Yêu cầu bí mật của bạn xem một website bị chặn, chẳng hạn như YouTube, được gửi đến máy chủ VPN của bạn, mà từ đó gửi yêu cầu...

Read More
Lời giới thiệu cuốn “Walden –hay một mình sống trong rừng” của Henry David Thoreau
Jun17

Lời giới thiệu cuốn “Walden –hay một mình sống trong rừng” của Henry David Thoreau

Hiếu Tân Trích từ blog Phạm Nguyên Trường Ngày nay chỉ có những giáo sư triết học, mà không có các triết gia. Là một triết gia không phải chỉ là có những tư tưởng siêu việt uyên áo, thậm chí cũng không phải là lập ra một trường phái, mà là yêu sự thông thái đến mức sống theo những tiếng gọi của nó, một đời sống đơn giản, độc lập, cao thượng, và tin tưởng. Đó là việc giải quyết một số vấn đề của cuộc sống, không phải về lý thuyết, mà về thực tiễn. Không gì mô tả Henry David Thoreau chính xác hơn những lời trên trong chính cuốn sách nổi tiếng nhất của ông: Walden, hay một mình sống trong rừng, xuất bản lần đầu năm 1854. Trong kho tàng văn học thế giới, đôi khi người ta phân vân không biết nên xếp vào Walden thể loại nào: triết học, tiểu thuyết, hồi ký. Các nhà phê bình coi “Walden” như tác phẩm kinh điển của văn học Mỹ, khám phá sự giản đơn, hài hoà và vẻ đẹp của thiên nhiên như những mẫu mực cho một xã hội và văn hóa xứng đáng. Henry David Thoreau sinh năm 1817 và mất năm 1862 – 44 năm chứa đựng một cuộc đời phong phú, mạnh mẽ và độc đáo. Ông sinh ra trong một gia đình bình thường, tốt nghiệp đại học Harvard năm 1837. Ông nghiên cứu khoa hùng biện, cổ điển học Hy-La, triết học, toán học và khoa học tự nhiên. Trong cuộc đời khá ngắn ngủi của mình, ngoài những hoạt động khác, ông là nhà văn, nhà thơ, nhà triết học, nhà tự nhiên học, nhà trắc đạc, nhà sử học. Ông để lại hơn 20 tập sách, báo, tiểu luận, thơ. Suốt đời mình, Thoreau chống chế độ nô lệ, công kích đạo luật về Nô lệ bỏ trốn, bảo vệ thiên nhiên, lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ quyền tự do cà nhân . Ông viết: “Sẽ không bao giờ có một nhà nước thật sự tự do và khai minh cho đến khi nhà nước nhận thức cá nhân như một quyền lực cao hơn và độc lập, tất cả mọi quyền lực và quyền uy của nhà nước đều từ đó mà ra, và đối xử với cá nhân một cách tương ứng.” Nhiều đóng góp của ông còn có tác dụng đến tận ngày nay: ông viết lịch sử tự nhiên và triết học tự nhiên, ông đi trước trong nhiều phương pháp và phát hiện của sinh thái học và...

Read More
Chủ nghĩa Tự Do Mới – nguồn gốc của mọi vấn đề chúng ta đang đối mặt (I)
Jun11

Chủ nghĩa Tự Do Mới – nguồn gốc của mọi vấn đề chúng ta đang đối mặt (I)

CTV Phía Trước chuyển ngữ George Monbiot, The Guardian Tài chính suy thoái, thảm họa môi trường và thậm chí là sự lên ngôi của Donald Trump – là do Chủ nghĩa Tự do Mới góp phần tạo nên tất cả những điều đó. Tại sao cánh tả lại không thể đưa ra sự thay thế khả dĩ nào khác cho Chủ nghĩa Tự do Mới (hay còn gọi là Chủ nghĩa Tân Tự do)? Hệ tư tưởng nào chi phối cuộc sống của chúng ta? Với người Nga có lẽ họ sẽ trả lời là chủ nghĩa cộng sản. Nhưng với phần lớn những người khác thì họ sẽ không thể đưa ra câu trả lời. Không tin bạn hãy thử hỏi xem, có lẽ bạn sẽ nhận được cái nhún vai lắc đầu. Thậm chí là nếu họ đã từng nghe đến thuật ngữ đấy đi chăng nữa thì chắc cũng rất khó khăn để đưa ra định nghĩa nó là gì. Đó chính là “Chủ nghĩa Tự Do Mới”, bạn có biết nó là gì không? Biểu hiện và nguồn gốc sức mạnh của Chủ nghĩa Tự Do Mới luôn mai danh ẩn tích, dù nó đóng vai trò quan trọng trong những các cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khác nhau như: cuộc suy thoái tài chính năm 2007-2008, chuyển dịch nguồn lực và của cải ra nước ngoài mà vụ bê bối Panama chỉ là phần nổi của tảng băng; sự thoái hóa dần về giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng; sự gia tăng trẻ em cơ nhỡ, sự bùng nổ người neo đơn; sự suy thoái hệ sinh thái; và sự lên ngôi của Donal Trump. Nhưng chúng ta luôn phản ứng với các khủng hoảng như thể chúng hoàn toàn độc lập và hoàn toàn không để ý rằng chúng có thể được châm ngòi hay thổi phồng cũng chỉ bời cùng một triết lý rõ ràng, một triết lý có hoặc đã từng có một cái tên. Liệu có sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh vô hình? Chủ nghĩa Tự do Mới lan tràn phổ biến đến nỗi mà chũng ta thậm chí còn chẳng nhận ra nó là một hệ tư tưởng. Chúng ta có vẻ như thừa nhận một mệnh đề rằng đức tin bền vững và không tưởng này mô tả một thế lực trung dung, một quy luật sinh học, giống như thuyết tiến hóa của Darwin. Nhưng học thuyết này nổi lên như một nỗ lực có ý thức nhằm định hình lại cuộc sống loài người và chuyển dịch địa vị quyền...

Read More
%d bloggers like this: