Đập Thủy Điện và Phát triển kinh tế đe dọa sông Mê Kông – TCPT số 32

Bài viết này đã được đăng trên Thời báo New York* và được đăng lại trên báo Courier International ngày 21 tháng 1, 2010 với tiêu đề tiếng Pháp Cuộc đời không còn là một dòng sông dài phẳng lặng*, cho thấy sự quan tâm quốc tế đến một vấn đề dường như bị quên lãng nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Tạp chí Phía Trước dịch sang tiếng Việt với mong muốn cung cấp đến bạn đọc một thông tin bổ ích.

Một chiếc ghe chuyên chở mới hoạt động trên một nhánh sông Mê Kông tại Việt Nam – Ảnh: The New York Times

Những chiếc ghe chở đầy cá ở SOP RUAK, Thái Lan, người dân làng tắm dọc hai bên bờ sông, một khu chợ nổi bán các sản phẩm của rừng nhiệt đới – tất cả những thứ đó chỉ còn có thể tìm thấy trong ký ức tuổi thơ của Pornlert Prompanya về một con sông Mê Kông xa xưa hoang dại.

Ông Pornlert, giờ đây 32 tuổi, chủ một công ty chuyên chở khách du lịch bằng ghe trên sông Mê Kông tại thành phố miền bắc Thái Lan, nơi ngã ba biên giới với Myanma và Lào. Một bức tranh mới hiện đại hơn hẳn đã thay thế hoàn toàn quang cảnh xưa: một sòng bạc với vòm mái bằng vàng mới được xây dựng để đón tiếp những viếng khách đến bằng xe Bentley hay Cadillac Limousine có người lái dọc hai bờ sông.

Sông Mê Kông từ lâu vẫn là một bí ẩn với những người khách phương xa, từ những đội biệt động Mỹ đổ bộ vào đồng bằng châu thổ Cửu Long thời kỳ chiến tranh Việt Nam, đến những người thám hiểm Pháp đói lử khi muốn ngược dòng đi tìm thượng nguồn dòng sông tại Tây Tạng. Những vị khách đầu tiên này đã sớm nhận ra sự hiểm trở đôi khi xảo trá mà con sông uốn mình qua, những thác ghềnh và những đoạn nước xiết, minh chứng rằng không thể coi nó giản đơn như một Mississippi hay Rhine của vùng Đông Nam Á.

Thế nhưng ngày hôm nay, con sông với tổng chiều dài 3,032 dặm chảy qua lãnh thổ của các nước Trung Quốc, Myanma, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt nam trước khi đổ ra Biển Đông đang bị thay đổi chóng mặt do các hoạt động phát triển kinh tế: cơn khát năng lượng điện của khu vực, và nhu cầu vận chuyển hàng hóa đường thủy miễn phí. Sông Mê Kông chưa bị ô nhiễm nặng nề như nhiều dòng sông châu Á khác, nhưng nó không còn là dòng nước của những thế kỷ trước đây.

Trung Quốc đã xây ba đập thủy điện trên thượng nguồn, và đang hoàn tất một dự án dang dở đập thủy điện thứ tư tại Xiaowan, tỉnh Vân Nam. Dự án được kỳ vọng là đập thủy điện cao nhất thế giới theo Chương Trình môi trường Liên Hiệp Quốc.

Lào cũng lên kế hoạch xây vô số đập trên sông và trên các dòng nhánh, 7 trên tổng số 70 đập đã được xây xong. Chính phủ Lào không giấu tham vọng thành nguồn điện của châu Á qua kế hoạch khổng lồ này. Campuchia cũng đang dự tính xây hai đập thủy điện. Vậy là giấc mơ ngắn ngủi của những người đi tìm thuộc địa Pháp biến con sông thành cửa ngõ phía Nam đi vào Trung Quốc đã phần nào thành hiện thực. Sau khi các kỹ sư Trung Quốc dùng thuốc nổ phá vỡ nhiều khu vực đá hiểm trở, các thuyền buôn đi lại giữa Thái Lan và Trung Quốc đã tăng lên gần gấp rưỡi trong quá khứ.

Sự đi lại của các thương thuyền qua các khu vực dân cư mọc lên ngày càng nhiều dọc bờ sông đánh thức những thành phố ngủ quên của Lào bằng cách chất đầy chúng du khách, và thách thức suy thoái kinh tế bằng vô số cần cẩu xây dựng đu đưa giữa trời. Nhiều nơi trên sông Mê Kông trước kia là giấc mơ của những nhà thiên văn học ngắm sao, nay nhấp nhánh đầy ánh đèn điện suốt đêm.

Những người bảo vệ môi trường lo lắng về sự phát triển ồ ạt trên sông Mê Kông, đặc biệt là việc xây dựng các đập thủy điện đã thay đổi mạnh mẽ cảnh quan bờ sông, và còn hủy diệt môi trường sống của những người dân phụ thuộc vào con sông từ hàng thế kỷ. Một trong những con sông đẹp nhất thế giới đang đứng trước hiểm họa, hàng loạt các báo cáo của Liên Hợp Quốc, các nhóm bảo vệ môi trường, và các nghiên cứu khoa học đều khẳng định điều này.

Khía cạnh gây tranh cãi nhất của các đập thủy điện là ảnh hưởng của chúng lên các loài cá di trú và ngành nông nghiệp lúa nước tại đồng bằng châu thổ Cửu Long tại Việt Nam, nơi cung cấp một nửa sản lượng lương thực của đất nước này. Đồng bằng châu thổ được làm giàu bởi chất phù sa, nay một phần lớn đã bị các đập thủy điện của Trung Quốc giữ lại. Các chuyên gia nói rằng các đập thủy điện mới sẽ còn chắn phù sa nhiều hơn nữa, và ngăn cản nhiều giống cá có cự ly di trú lớn ra biển. Theo Ủy ban Sông Mê Kông, cơ quan tư vấn được chính phủ các nước Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt nam cùng hợp tác thành lập năm 1995 ước tính thiệt hại vào khoảng 2 tỷ đô la cho ngành công nghiệp thủy sản.

Một nghiên cứu năm 2006 báo cáo rằng 87% trong số hàng trăm loài cá trên sông Mê Kông là cá di trú. «Cá không còn biết phải đi đâu nữa», ông già 78 tuổi Kaew Suanpad, từng là nông dân và người đánh cá tại làng Nagrasang của Lào nói khi đứng trước thác nước Khone vĩ đại của dòng sông.

Ngôi làng này là chợ cá nằm tại đập thủy điện dự kiến sẽ được xây tại kênh Sahong, nơi có rất nhiều cá mà đã có thời người dân làng chỉ cần mang rổ ra hớt khi chúng trồi lên mặt nước. Con kênh Sahong chảy cạnh thác nước Khone. Các chuyên gia nói rằng con kênh duy nhất nằm trong vùng hiểm trở này của dòng sông chính là là nơi cá muốn bơi qua khi chúng tròn một tuổi.

Đập nước là một vấn đề hệ trọng cho 60 triệu người sống tại hạ lưu sông Mê Kông”, ông Milton Osborne, khách mời của Học viện Chính trị Quốc tế Lowy tại Sidney, Australia nhận xét. Ông cũng là tác giả của một số cuốn sách nói về sông Mê Kông. Ông phân tích rằng “Người dân sống bằng rất nhiều cách, nhờ vào sự hùng vỹ và giàu có của con sông này”.

Một số nhà phân tích nhìn thấy tiềm tàng một cuộc xung đột quốc tế liên quan đến việc tham lam xây đập thủy điện trên sông. Người dân Thái Lan nói họ rất nóng mặt khi thấy Trung Quốc giường như chẳng thèm để ý xem người dân dưới vùng hạ lưu phải hứng chịu những gì.

Vào tháng tám vừa rồi, tỉnh An Giang của Việt Nam đã phát động chiến dịch gìn giữ sông Mê Kông, nhằm phản đối việc xây đập thủy điện tại các vùng thấp của nó. Tin tức này được cấp bởi ông Carl Middleton, người đứng đầu chương trình Mê Kông nằm trong tổ chức Sông Quốc tế, và cũng là một tổ chức đang vận động phản đối xây đập thủy điện nơi đây.

Cả Trung Quốc lẫn chính quyền quân phiệt Myanmar, hai quốc gia thượng nguồn phía bắc, đều không phải là thành viên của Hội đồng sông Mê Kông. Họ do đó lại không có ràng buộc trách nhiệm gì trước các vấn đề xây đập và chia sẻ nguồn nước. Tệ hơn, đập thủy điện không phải là quan ngại của bất cứ quốc gia nào nằm dọc bờ sông. “ Phần lớn các tiếng nói phản đối việc xây đập đều chẳng được ai nghe và ít khi vọng ra xa hơn ngoài giới nghiên cứu”, ông Osbourne nói.

Hầu như không có sự phản đối nào đáng kể của người dân, và thậm chí với hầu hết trong số họ, đập thủy điện lại là biểu tượng của sự hiện đại. Việc phát triển kinh tế trên sông Mê Kông cũng dường như khẳng định rằng châu Á mới không còn hẹp hòi những cuộc xung đột mang tính hệ tư tưởng.

Jeremy Bird, giám đốc điều hành của Hội đồng sông Mê Kông nói đập nước có thể điều tiết dòng chảy, ngăn lũ và làm cho con sông thuận tiện hơn cho giao thông đường thủy. “Bạn có thể nhảy cắm mình hệt như trên sông Rhine”, ông Bird nói. “Đập thủy điện bao giờ cũng có mặt tốt và mặt xấu”.

Còn với ông Pornlert, người mà ngôi làng tuổi thơ Sop Ruak giờ đây đã biến thành một thị trấn với các khu resort năm sao và đầy hiệu ăn cho khách du lịch, mặt xấu dường như lấn át hết mặt tốt.

Ông tâm sự, “Con sông giờ đây biến động không thể lường trước, khó có thể bắt được cá, và khó có thể bơi từ bờ bên này sang bên kia vì có quá nhiều rác rưởi và chất ô nhiễm”. Trước đây “lượng nước sông thay đổi theo mùa”, ông Pornlert nói. “Giờ đây nó thay đổi theo sở thích và nhu cầu nước của người Trung Quốc”.

Keven German – The New York Times

Đông A chuyển ngữ

Nguồn:

Thời báo New York ngày 17 tháng 12 năm 2009 (http://www.nytimes.com/2009/12/18/world/asia/18mekong.html)

Courier International ngày 21/01/2010: Cuộc đời không còn là một dòng sông dài phẳng lặng (http://www.courrierinternational.com/article/2010/01/20/la-vie-n-est-plus-un-long-fleuve-tranquille)

©Tạp Chí Thanh Niên PHÍA TRƯỚC

Download TCPT32 – TỰ HÀO VIỆT NAM

Bản chất lượng cao (HD – 8.5MB)
Bản Thường
(Standard – 4MB)
Bản Mini
(2.5MB)

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: