Dẫn nhập ngắn gọn về pháp quyền: Những lý do để thận trọng về pháp quyền

Lê Duy chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Brian Z.Tamanaha, St. John’s University – School of Law

Cho tới tận bây giờ, những cuộc tranh cãi về chủ đề “pháp quyền” vẫn còn đang nảy lửa. Chủ yếu, các nhà học giả cũng như các nhà hoạch định chính sách vẫn còn có những ý kiến khác nhau về định nghĩa của từ pháp quyền, các nhân tố hoặc những yêu cầu của nó, lợi ích mà nó mang lại cũng như những giới hạn, liệu nó có phải là điều tốt mọi lúc, mọi nơi và còn nhiều những câu hỏi phức tạp khác. Đây là những vấn đề rất cơ bản và nền tảng, tuy nhiên chúng có thể gây ra lung túng cho những người không phải là chuyên gia mà muốn nắm được những hiểu biết cơ bản về khái niệm quan trọng này. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quát về các khía cạnh của pháp quyền. Tuy nhiên, đây không thể xem là một tài liệu đầy đủ và cũng không thể trả lời hết những câu hỏi khó về pháp quyền, do đó chúng ta sẽ không bàn về bất cứ tranh cãi mang tính triết học cũng như lý thuyết về pháp quyền trong bài này. Thay vào đó, bài nghiên cứu là một dẫn nhập có tính thực tiễn, giải quyết những vấn đề rất cơ bản, hướng tới những hoàn cảnh và mối quan tâm của các xã hội đang phát triển pháp quyền. Những chủ đề thảo luận sẽ được trình bày theo thứ tự sau: Định nghĩa, các chức năng, những lợi ích, các nhân tố. Một vài điểm quan trọng sẽ được trình bày ở mỗi chủ đề trên, theo sau là một số nhận xét phụ về những giới hạn và các mối lo ngại.  Sau khi trình bày hết những chủ đề này sẽ có một đoạn giới thiệu ngắn gọn về tại sao một số khái niệm nhất định thường gắn bó với pháp quyền không được nhắc đến. Sau cùng sẽ kết thúc bằng một vài lý do để chúng ta phải cẩn trọng về pháp quyền. Như dẫn nhập, tính hữu dụng của bài nghiên cứu này hi vọng là sẽ làm độc giả hài lòng mà không cảm thấy nhàm chán với sự đơn giản hóa các khái niệm cũng như thiếu đi các sắc thái cảm xúc của bài viết.

Xem thêm:

Phần I: Dẫn nhập ngắn gọn về pháp quyền: Định nghĩa và các chức năng của pháp quyền

Phần II: Dẫn nhập ngắn gọn về pháp quyền: Những lợi ích chính của pháp quyền

Phần III: Dẫn nhập ngắn gọn về pháp quyền: Những thành tố cơ bản trong việc thiết lập nên tảng pháp quyền

Phần IV: Dẫn nhập ngắn gọn về pháp quyền: Những điều không được đề cập đến trong khía cạnh cốt lõi của pháp quyền

***

Những lý do để thận trọng về pháp quyền

       Một trong những lý do đó là pháp quyền, như đã trình bày ở trên, không nhất thiết đòi hỏi dân chủ, hay tôn trọng nhân quyền, hoặc là yêu cầu bất cứ nội dung cụ thể nào trong pháp luật. Phát triển pháp quyền không thể đảm bảo được rằng luật pháp hay hệ thống pháp lý đó trở nên tốt hoặc xứng đáng để người dân tuân theo. Trong trương hợp mà luật pháp tạo cơ hội cho một trật tự chuyên chế, hoặc khi luật pháp áp đặt những giá trị xa lạ hoặc thù hằn lên dân chúng, hoặc khi luật pháp được dùng bởi một nhóm người bên trong xã hội để đàn áp nhóm khác thì lúc đó luật pháp bị xem như một vũ khí đáng sợ. Lòng trung thực đối với pháp quyền trong những trường hợp này có thể đẩy mạnh việc đàn áp một cách hợp pháp. Cần nhớ trong đầu rằng pháp quyền là cần thiết nhưng không đủ đề tạo nên một bộ máy pháp lý công bằng và bình đẳng.

Lý do thứ hai để cảnh giác đó là sự ủng hộ đối với pháp quyền có thể bao phủ sự ủng hộ đối với quy mô của luật pháp để vương xa hơn vào lĩnh vực xã hội, kinh tế và chính trị. Điều ám chỉ lây lan này của pháp luật thỉnh thoảng được gọi là the hội thẩm hóa thế giới cuộc sống – không tuân theo bản thân pháp quyền. Để đảm bảo quan chức nhà nước tuân thủ theo luật pháp và để bảo vệ mọi người tuân thủ theo pháp luật không hề có ý rằng luật pháp phải hoặc nên thống trị mọi thứ. Mức độ phù hợp của luật pháp chỉ có thể được xác định thông qua sự kiểm định các điều kiện trên mỗi phạm vi. Như đã nói ở phần trước, trong nhiều trường hợp, quy mô cũng như sự áp dụng luật pháp có thể gây nên tác hại đối với những mối quan hệ xã hội và đối với bản thân của luật pháp (bằng việc thúc đẩy sự chống đối hung hăng đối với luật pháp). Cụ thể, khi những chuẩn mực pháp lý hoặc những cơ quan pháp luật mâu thuẫn với các chuẩn mực xã hội hoặc các tổ chức, chúng ta nên cẩn thận đối với những đối tượng và chức năng mà pháp luật đảm trách.

Lý do thứ ba để cảnh giác về pháp quyền đó là rủi ro khi nó có thể thoái hóa thành quyền thống trị bởi quan tòa hoặc luật sư. Chúng ta đã chứng kiến ở nhiều hệ thống ngày càng gia tăng từ quan tòa trong việc đưa ra quyết định đã vi phạm theo thẩm quyền chính trị, đặc biệt là khi giải thích các điều khoản rộng hơn như đảm bảo nhân quyền. Khi điều này xảy ra, cơ quan tư pháp có thể trở thành đối tượng tất công chính trị và những ảnh hưởng chính trị, điều này dẫn tới việc có bàn tay chính trị nhúng vào sự bổ nhiệm cũng như quyết định tư pháp. Do đó, tư pháp hóa chính trị dẫn thẳng tới sự chính trị hóa bộ máy tư pháp, và từ đó làm giảm đi sự độc lập của bộ máy tư pháp, dẫn tới sự yếu kém của pháp quyền. Cần phải có một sự cân bằng mỏng manh mà tại đó quan tòa cố gắng tuân thủ pháp luật nhưng đồng thời đưa ra những quyết định với nhận thức về chức năng (bị giới hạn) đúng đắn của tòa án trong một chính thể rộng hơn.

Lý do cuối cùng để cảnh giác về pháp quyền – hoặc chính xác hơn là lo lắng về việc bàn về pháp quyền –  đó là nhiều sự lạm dụng pháp luật đã được thực hiện ở cấp nhà nước và các cán bộ nhà nước, những người luôn miệng nói tuân thủ pháp quyền. Pháp quyền là một lý tưởn hợp pháp mạnh mẽ. Nó cung cấp chỗ trú ngụ cho những kẻ chính trị gia luôn mồm nói ủng hộ pháp quyền nhưng thực ra lại vi phạm nó. Hành vi này làm nhơ bẩn lý tưởng pháp quyền, vì người dân sẽ dần đi tới quan điểm giễu cợt khi nói về pháp quyền. Giải pháp duy nhất cho vấn đề này là phải cẩn trọng gán buộc những nhân viên chính phủ với trách nhiệm đối với các hành động của họ để tương ứng với chuẩn mực pháp lý, và không bị lừa bởi những điệu bộ giả tạo.

(hết)

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2013

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: