Giấc ngủ không yên của người dân cạnh đập Tam Hiệp

Ái Nhi chuyển ngữ
Audra Ang, Associated Press

Đập Tam Hiệp (Nghi Xương-Hồ Bắc) là trạm thủy điện lớn nhất thế giới với công suất 22.500 megawatts. Làng Huangtupo, Trung Quốc – Bà Wang Zhushu ít khi ngủ ngon giấc khi trời tối. Bà lão về hưu 61 tuổi đi tới đi lui, lắng nghe tiếng vang từ những con tàu đi ngang qua làm rung chuyển vách tường căn nhà bà ấy trên bờ con sông Dương Tử.

Căn nhà một tầng xây bằng gạch và ximăng của bà Wang nằm trên mặt đất, mà theo bà thấy, ngày càng không vững. Mực nước dâng cao từ bể chứa của con sông Dương Tử đằng sau cái đập khổng lồ Tam Hiệp ngày càng làm cho nền đất yếu đi.

“Căn nhà của tôi bị méo. Nước rỉ lên từ sàn nhà và các vết nứt cứ hiện ra hết chỗ này đến chỗ khác”, bà Wang cho biết, tay bà chỉ lên trần nhà, một phòng chứa đồ và vách đá với đường nứt rộng khoảng ba ngón tay. Ban đêm, “tôi có thể cảm giác sự rung động. Tôi cứ đi vòng quanh phòng mình, và tôi thấy lo lắm.”

Đối với hàng triệu người dân Trung Quốc sống theo hai bờ bể chứa nước- cái đập mà chính phủ nói sẽ cho họ một cuộc sống mới- đang khơi dậy nỗi lo âu.

Bốn năm sau khi mực nước bắt đầu dâng lên trong bể chứa dài 660 km, dân làng kể lại chuyện nền nhà cong oằn và các đường nứt chạy dài trên mặt đất. Ô nhiễm nước trên con sông một thời chảy nhanh trở nên nghiêm trọng hơn trong cái bể chứa đục ngầu. Vấn đề lở đất, thường xảy ra ở xứ hay mưa, nay xảy ra ngày càng nhiều hơn.

Những con tàu lớn không phải là chuyện mới mẻ, nhưng bây giờ nó lại là một lý do khác khiến bà Wang phải lo. Bà Wang không phải là người duy nhất. Tại Meiping, một thôn quê với rừng cây cam thơm ngát bên sườn núi, dân làng đang nhanh chóng xây nhà mới sau mùa hè vừa qua, khi Chính Phủ tuyên bố nhà cũ của họ không còn an toàn để ở sau nhiều vụ lở đất.

“Chúng tôi luôn sống trong trạng thái lo sợ”, anh Mei Changxin, một nông dân trồng cam 45 tuổi, cho biết. Anh phải che các vết nứt trên tường của căn nhà hai tầng đổ nát với giấy báo. “Khi tôi đi làm việc ngoài đồng, đôi khi nỗi sợ thắt chặt tim tôi vì tôi nghĩ là căn nhà của tôi sẽ sụp đổ.”

Cái đập 22 tỷ USD, một dự án thủy điện lớn nhất thế giới, được đề ra nhằm giải quyết tình trạng lũ lụt dọc theo sông Dương Tử và cung cấp một nguồn năng lượng sạch thay cho than đá. Được chấp thuận năm 1992 và dự tính sẽ hoàn tất năm 2009, nhà máy thủy điện này sẽ tạo ra 84,7 tỷ kilowatts điện mỗi năm—tương đương với tổng số điện cần để thắp sáng quận Los Angeles, San Francisco và Sacramento, theo thống kê năm 2005.

Tuy nhiên 1,4 triệu người đã phải di tản đi nơi khác. Mặc dù những người chỉ trích và chuyên gia cảnh cáo rằng môi trường và con người phải trả cái giá rất đắt, những lời phê bình của họ đều bị lờ đi và bịt kín bởi chính phủ để dọn đường cho các dự án xây dựng đồ sộ.

Ngay cả một số ít quan chức cũng chịu xuống chức để lên tiếng dự đoán thảm họa lớn. Tảo độc (toxic algae) bộc phát từ chất thải công nghiệp và chất thải từ con người, làm ô nhiễm nguồn nước.

Nước rỉ

Các chuyên gia đã cảnh báo rằng nước từ bể chứa khổng lồ đang làm hư hại sườn đồi. Nước rỉ vào đất và đá vốn đã chưa kết tụ chặt lại làm cho chúng trở nên nặng hơn và ướt hơn, có thể dẫn đến tình trạng lở đất từ các sườn dốc cao mọc lên từ sông Dương Tử.

Thêm vào đó, trọng lượng nước lớn phía trên lớp đá tạo nên một áp lực có thể dẫn đến động đất. Những sự chấn động như vậy đã làm rung chuyển khu vực quanh đập Hoover [biên giới tiểu bang Arizona và Nevada, Hoa Kỳ], sau khi nước tràn vào hồ Mead ở thập niên 1930, theo quyển sách “Động đất trong lịch sử nhân loại”. Trận địa chấn 6,4 độ gần đập Koyna, Ấn Độ, làm chết 180 người năm 1967 cũng được cho là do bể chứa nước gây ra.

Quan chức Trung Quốc phủ nhận nguy cơ động đất xảy ra ở đây, nhưng bà Dai Qing không bị thuyết phục.

“Hầu như mọi sự lo sợ của tôi đều đã trở thành sự thật”, theo lời nhà báo Trung Quốc này. Bà là một người luôn chống đối dự án và các tác phẩm của bà đa số đều bị cấm. “Các vụ lở đất và nứt đất đã khiến người dân trở thành người di tản một lần nữa. Nước trong sông và bể không còn uống được nữa. Cho dù dự án này có làm ra bao nhiêu điện đi nữa, nó cũng không thể nào bù đắp cho những mất mát đã xảy ra.”

Cách giải quyết các vấn đề này giờ đây là một thử thách đối với lãnh đạo Đảng cộng sản mà người đứng đầu là Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Ông Hồ đã hứa sẽ mang đến một Chính Phủ có lòng cảm thông hơn, đáp ứng mau hơn và nhạy cảm đối với môi trường hơn.

Ông Hồ rõ ràng đã cố tình tránh xa buổi lễ khánh thành năm ngoái ăn mừng việc xây cất đập đã hoàn tất. Ông không giống như những nhà lãnh đạo trước đây thường thích có tên tuổi của mình liên quan đến những công trình kỳ công. Tháng 9 qua, báo chí quốc doanh chạy tin hiếm có: quan chức chính phủ nhìn nhận dự án có vấn đề.

Wang Xiaofeng, đại diện giám đốc của Ban xây dựng đập Tam Hiệp, được trích lời cho biết Trung Quốc đã mạo hiểm đối với thảm họa. Phó thị trưởng Tan Qiwei của thành phố Trùng Khánh, một thành phố nằm dài cạnh bể chứa, cho biết đã có 91 vụ lở đất dọc theo hơn 35 km bờ sông.

“Tình trạng sinh thái ở vùng Tam Hiệp tồi tệ hơn tôi dự đoán”, theo lời Chen Guojie, một giáo sư ở Viện Nguy cơ Núi và Môi trường tại Hàn lâm Viện Khoa học do chính phủ Trung Quốc tài trợ. Ông liệt kê các mối nguy -địa chấn, xói mòn và ô nhiễm- và cho biết ảnh hưởng xã hội cũng tồi tệ như thế.

“Nông dân bị mất đất canh tác và di cư đến thị trấn mới, nhưng những nơi này không có hãng xưởng và không có đủ công ăn việc làm”, ông nói. “Rất nhiều nông dân trẻ tuổi bị buộc phải rời xa gia đình đi làm việc ở thành phố khác.”

Trong khi chỉ trích ngày càng nhiều từ mấy tuần qua, kèm theo các vụ tai nạn — một vụ lở đất trong vùng khiến 34 người chết tháng rồi—chính phủ cho khởi động chiến dịch tuyên truyền quan hệ cộng đồng, nhấn mạnh lợi ích của dự án.

“Chúng tôi đã giải quyết mọi vấn đề trong thập niên qua và mọi việc đều ở dưới sự kiềm chế”, ông Sun Zhiyu, giám đốc Bộ Bảo vệ Môi trường của dự án Tam Hiệp, cho phóng viên nước ngoài biết trong một buổi tham quan vùng này tháng vừa qua.

Bắc Kinh cũng cho hay họ sẽ tăng cường kiềm chế ô nhiễm, đóng cửa các xưởng công nghiệp và khai mỏ và giám sát nguy cơ địa lý. Trong khi đó, các chính quyền địa phương cho di tản hàng chục ngàn người dân đang sống ở những nơi nguy hiểm.

Lần di tản thứ ba đối với một số người

Tại trung tâm huyện Badong, nơi bà Wang Zhushu sống, văn phòng tái định cư của huyện cho biết khoảng 25.000 người lại phải di tản một lần nữa—lần thứ ba đối với một số người dân. Bà Wang và ông chồng 67 tuổi chưa phải di tản, nhưng nếu như mực nước tiếp tục dâng cao làm chìm nhà ông bà thì họ cũng phải đi. Lần di chuyển người dân đi nơi khác đầu tiên trong một dự án xây đập nhỏ hơn xảy ra hồi thập niên 1980. Một thập niên sau đó, sự đe dọa lở đất đã buộc cư dân dời đi khoảng 5 km.

“Chúng tôi có kế hoạch dời hầu như tất cả các cơ quan nhà nước và dân chúng đến nơi gần đây vì các vùng này nằm trong khu vực thảm họa địa lý có thể xảy ra”, một viên chức tại văn phòng tái định cư cho biết. Vị viên chức này chỉ cho biết họ của anh là Lu chứ không dám nói tên.

Huyện Badong từ lâu là một trung tâm thương mại phát triển, sản xuất hàng hóa như dầu sơn mài và các loại dầu rồi vận chuyển hàng trên sông Dương Tử. Hậu quả của việc mực nước dâng cao đã hiện rõ mấy năm qua, người dân cho hay. Đường xá bị nứt nẻ và cong oằn, và cần sửa chữa thường xuyên. Mấy tòa nhà sụp đổ không người ở, trong khi bản đỏ-trắng cảnh cáo lở đất nằm khắp nơi.

Dọc theo con đường bà Wang Zhushu sống, hàng xóm bà ấy cùng chia những lời than phiền giống nhau. Bà Wang Zhonghe có khu vườn nằm cách con sông ba mét cho biết bà bị giật mình tỉnh giấc hai lần vì động đất năm này. Chồng bà ấy phải cưa bớt 5 cm ở chân cửa nhà trên thì mới có thể đóng cửa được.

Bà Xiang Zhen, hiện đang sống ở tầng hai của tòa chung cư 8 tầng cạnh bờ sông, cho biết một trận lở đất đã làm hư hại tòa nhà của bà và vài vết nứt hiện ra từ năm 2003.

“Chúng tôi rất lo sợ mỗi khi có mưa to vì nước sẽ làm ảnh hưởng đến đất”, bà Xiang cho hay. Bà là một công nhân bị sa thải và sống nhờ vào vườn rau cải bà tự trồng.

Đi xa xuống dọc theo con sông, cư dân của khu Yemaomian đang xây cất mấy căn nhà nhiều tầng, khoảng 1,5 km cách những ngọn đồi họ từng sống hơn một thập niên trước khi bị di tản để tránh đường cho việc xây đập. Nhưng họ không có cảm giác an toàn hơn chút nào. Mấy tháng qua, nhiều cơn địa chấn làm rung động vùng này và các kẽ hở mở rộng trên mặt đất. Chính quyền địa phương xem vùng này thuộc loại “dễ lở đất” và vào mùa hè, nhiều dân làng ngủ trong đường hầm vì họ sợ mưa nhiều sẽ gây ra đất lở và chôn sống họ trên giường.

Đa số người dân chấp nhận số tiền đền bù 930 USD một đầu người mà chính phủ chi trả để họ bỏ nhà di cư đến vùng khác, một nơi mà con đường chính để đi vào có đầy ổ gà.

“Rất khó để bắt đầu lại từ đầu. Mỗi khi tôi dời đi nơi khác, cách kiếm sống của tôi bị ảnh hưởng rất lớn”, anh Chen Zijiang, một nông dân trồng cam 26 tuổi, cho biết. Anh đang giúp đứa em gái và cha mẹ mang đồ đến chỗ ở mới.

Mỗi lần gia đình anh bỏ rơi vườn cam và căn nhà ra đi, họ phải mất hết cây trái và nhà cửa trị giá hàng chục ngàn đô-la, theo lời anh kể. Anh đã phải làm tài xế bán thời gian để kiếm thêm 50 đến 130 USD thu nhập hàng tháng. Để có thêm đồ ăn cho gia đình, anh trồng đậu trên mảnh đất mà tháng 4 rồi đã hiện ra một vết nứt dài gần 2m, rộng 5 cm.

“Dù biết di tản làm cho chúng tôi nghèo, chúng tôi vẫn phải làm thôi”, anh Chen nói. “Tôi có vui không? Tôi có chọn lựa nào không?”

© 2008 Bản tiếng Việt TCPT

D

Download TCPT số 10

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Trackbacks/Pingbacks

  1. NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ BA 7-1-2012 « Ngoclinhvugia's Blog - [...] Giấc ngủ không yên của người dân cạnh đập Tam Hiệp (TC Phía Trước). Cũng đập thủy điện: Tác …
  2. Tin thứ Ba, 07-02-2012 | Dahanhkhach's Blog - [...] Giấc ngủ không yên của người dân cạnh đập Tam Hiệp (TC Phía Trước).  Cũng đập thủy điện: Tác động …

Leave a Reply

%d bloggers like this: