Kinh tế Việt Nam: Thời điểm khó khăn đã qua?

Đỗ Đăng Khoa chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Jonathan Pincus, The Financial Times

Tại Việt Nam, ngân hàng trung ương đã quyết định nới lỏng tính dụng – nhờ giảm phát giảm mạnh trong thời gian vừa qua – và việc này dấy lên hy vọng rằng thời điểm khó khăn có thể đã qua. Tuy nhiên, để khởi động lại tốc độ tăng trưởng như trước đây sẽ không phải là chuyện đơn giản.

Chỉ số giá tiêu dùng hồi tháng Năm vừa qua đã giảm xuống dưới 7% so với mức đỉnh 23% hồi cuối tháng Tám năm ngoái. Đáp lại, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hồi tuần trước đã công bố cắt giảm lãi suất lần thứ năm trong năm nay, giảm tỷ lệ tái tài trợ còn lại 10%. Trước đó trong tháng Sáu Ngân hàng Nhà nước cũng đã cắt giảm lãi suất từ 12% xuống còn 9%.

Chính phủ đã thành công trong việc kiểm soát lạm phát thông qua kết hợp mục tiêu thắt chặc tín dụng và tài chính. Lãi xuất đối với các khoản vay thương mại trước đây đạt đỉnh điểm vượt quá 20%, gây khó khăn và trì hoãn đối với các dự án đầu tư công, và chính phủ cũng đưa ra các hình phạt cứng rắn hơn đối với những hành vi buôn bán tiền đồng trên thị trường chợ đen. Những hành động này đã giúp ổn định giá cả và tiền tệ, nhưng cũng làm chậm lại mức tăng trưởng kinh tế từ 6,8% trong 2010 xuống còn 4,4% trong nửa đầu năm nay.

Các doanh nghiệp địa phương hy vọng việc nới lỏng tín dụng sẽ cho phép họ chuyển hạn các khoản vay cũ và sẽ khởi động lại thị trường bất động sản – nạn nhân chính trong việc thắt chặt tín dụng trong thời gian vừa qua.

Nhưng các quan điểm lạc quan này đã bỏ qua những khoản nợ khổng lồ mà khu vực doanh nghiệp đã tích tụ trong khoảng thời gian năm năm. Các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đang chìm rất sâu trong nợ nần và việc giảm nợ sẽ mất ít nhất hơn một hoặc thậm chí hai năm.

Tín dụng ngân hàng tính trên GDP đã tăng gấp đôi từ 62% đến 136% trong khoảng thời gian giữa năm 2005 đến 2010. Vòng đầu tiên phần lớn là hậu quả ngoài ý muốn đối với các khoản đầu tư tăng vốn trong năm 2007 và 2008. Ngân hàng Nhà nước đã không biết và không kiểm soát kỹ lưỡng dòng vốn, sau đó lại được tái chế để cho vay bằng tiền đồng Việt Nam.

Vòng thứ hai trong việc tăng trưởng tín dụng là do cố ý, chính phủ đã thiết kế một gói kích cầu kinh tế trong lúc thế giới đang diễn ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009. Một gói kích cầu nhỏ cũng đã được đưa ra vào năm 2010 để thúc đẩy tinh thần trước Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản trong tháng Một, năm 2011.

Qua những biện pháp thắt chặt tín dụng thì mới lộ rõ ra rằng các doanh nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc rất nhiều vào tín dụng để sinh tồn. Như ông Warren Buffett đã từng nói đùa, khi thủy triều giảm xuống thì bạn mới có thể nhìn thấy những ai đang bơi mà không mặt đồ tắm. Ở Việt Nam, hầu hết tất cả mọi người đều như thế.

Theo Bộ Tài chính, hiện có 12 tổng công ty nhà nước đang mang khoản nợ kết hợp tổng cộng khoảng 219 nghìn tỷ đồng, hay 10.5 tỷ USD. Trong đó, có mười công ty có tỷ lệ nợ nhiều hơn vốn sở hữu vượt quá 10 điểm. Trong trường hợp ngoạn mục nhất, một báo cáo của chính phủ vào tháng Sáu cho thấy công ty vận tải nhà nước Vinalines đã tích lũy số nợ lên khoảng 2.1 tỷ USD, bao gồm một hạm đội tàu cũ không có giá trị và hàng loạt những vụ tài chính bất thường trong các dự án phát triển. Hai giám đốc điều hành cao cấp đã bị bắt và cựu chủ tịch của công ty đã bỏ trốn.

Nếu vấn đề vay vốn thiếu thận trọng để đầu tư vào lĩnh vực công chỉ giới hạn trong các doanh nghiệp nhà nước thì tình hình cũng sẽ nghiêm trọng, nhưng vẫn còn kiểm chế được. Ngược lại, những doanh nghiệp tư nhân cũng đang bị lún sâu trong nợ nần. Những người mắc nợ nặng nhất là các doanh nghiệp phát triển bất động sản nhưng ở đây còn có những doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực khác, đặc biệt là doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Bianfishco. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết rằng một nửa thành viên của họ đang phải đối mặt với việc phá sản, và đã kêu gọi sự can thiệp của chính phủ để thiết lập giá tối thiểu và một gói hỗ trợ 200 triệu USD. Những tờ báo trong nước cũng đăng đầy các tin tương tự từ các lĩnh vực khác yêu cầu chính phủ giúp đỡ.

Các ngân hàng đã mở rộng thị trường quá xa trong thời gian vừa qua hiện cũng đang bị thiếu vốn và đè nặng bởi các khoản nợ xấu. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình nói với Quốc hội rằng các khoản nợ xấu tại các ngân hàng Việt Nam cộng lại bằng khoảng 10% GDP. Hầu hết các nhà quan sát quốc tế cho rằng con số đáng báo động này được đánh giá chưa đúng mức.

Các ngân hàng đang ở trong một vị trí không thể bảo lãnh thêm các khoản vay khác ngay cả khi chính phủ nới lỏng mục tiêu tín dụng. Các ngân hàng cổ phần gặp khó khăn đang cố gắng cắt xén bảng kế toán của họ, và họ sẽ tìm thấy ngày càng khó khăn để tài trợ các khoản vay mới bởi lãi suất trần đang bị giảm. Các ngân hàng lành mạnh khác tuy có tiền mặt trong tay nhưng đối đầu với một thị trường đầy khó khăn, trong đó có vài khách hàng sẵn sàng không muốn đầu tư quá mức. Nhiều ngân hàng sẽ bắt đầu đầu tư vào trái phiếu chính phủ trong khi giảm dần nợ xấu của họ.

Chính phủ đang chuẩn bị các quỹ nhằm tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Tốc độ của quá trình giảm nợ sẽ phụ thuộc phần lớn vào các kế hoạch này được thực hiện và tài trợ như thế nào.

Nhưng dù thế nào đi nữa thì việc này sẽ mất thời gian. Và sẽ còn nhiều các doanh nghiệp khác sẽ vỡ nợ và tất nhiên sẽ đau đớn nhiều hơn. Mặc dù Việt Nam có chính sách kinh tế linh hoạt, cố gắng bắt đầu lại nền kinh tế bằng bước nhảy vọt trong điều kiện hiện tại sẽ đưa Việt Nam quay trở lại điểm lạm phát và sự bất ổn tiền tệ như trước đây.

Tinh giản thủ tục phá sản sẽ phần nào giúp nhiều hơn so với sự can thiệp của chính phủ. Một nền toà án yếu kém và can thiệp chính trị có khả năng làm chậm lại quá trình giảm nợ. Theo báo cáo Doing Business gần đây nhất của Ngân hàng Thế giới thì Việt Nam đứng thứ 142 trong số 183 quốc gia trong việc giải quyết các tình trạng không trả được nợ. Nếu chính phủ muốn giúp đỡ, đây sẽ là một cơ hội tốt để bắt đầu.

Jonathan Pincus là một cố vấn học thuật thường trú tại Chương trình Việt Nam, thuộc Trường Đại học Harvard Kennedy.

© Bản Tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2012

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: