Liên minh Hoa Kỳ-Việt Nam: Triển vọng và thách thức (II)

CTV Phía Trước chuyển ngữ
Anders Corr
, Forbes

Hành động gia tăng quân sự và lời tuyên bố biển đảo ngang ngược của Trung Quốc chống lại Việt Nam đang gây đe dọa không chỉ cho Việt Nam mà còn cho cả hệ thống quốc tế được phát triển suốt thế kỉ qua. Hội Quốc Liên, được hình thành năm 1919 và Liên Hiệp Quốc, được hình thành năm 1945, được coi là những hệ thống dựa trên luật với mục đích giảm thiểu xung đột quân sự. Thế nhưng, Trung Quốc từ chối tuân thủ luật pháp quốc tế và dường như đã quên đi lịch sử chiến tranh đầy đau thương trước khi các thể chế giữ gìn hòa bình này được hình thành.

Các cựu binh Úc đeo huân chương trong lễ tưởng niệm Cựu binh Việt Nam lần thứ 50 tại Sydney vào ngày 18 tháng 8, 2016. Một bộ trưởng nói Việt Nam cho phép tổ chức lễ tưởng niệm chiến tranh Úc được diễn ra trên khu di tích trận chiến Long Tân vào ngày thứ 5, trái ngược lại với lệnh cấm trước đó. PETER PARKS/AFP/Getty Images

Các cựu binh Úc đeo huân chương trong lễ tưởng niệm Cựu binh Việt Nam lần thứ 50 tại Sydney vào ngày 18 tháng 8, 2016. Một bộ trưởng nói Việt Nam cho phép tổ chức lễ tưởng niệm chiến tranh Úc được diễn ra trên khu di tích trận chiến Long Tân vào ngày thứ 5, trái ngược lại với lệnh cấm trước đó. PETER PARKS/AFP/Getty Images

Việt Nam cũng nên thận trọng nếu là đồng minh với Hoa Kỳ bởi vì Hoa Kỳ luôn ưu tiên các quốc gia dân chủ, giàu có, thực hiện thương mại lớn với Hoa Kỳ và không có tranh chấp lãnh thổ nào đáng chú ý. Càng dân chủ giàu có và có quan hệ kinh tế thì càng có khả năng sẽ được Mỹ bảo vệ. Phillipines và Ukraine, hai nước đang cố tăng sự liên kết và qui mô đồng minh quốc phòng với Mỹ và các quốc gia dân chủ phương Tây, đều là hai nước dân chủ hơn Việt Nam. Chẳng quốc gia nào có tranh chấp lãnh thổ lớn diễn ra tại thời điểm kí kết hiệp định an ninh với Mỹ. Đồng thời, dựa vào thành tích không may của Mỹ khi bảo vệ hai quốc gia này, cũng dễ hiểu nếu lãnh đạo Việt Nam dè dặt đối với việc đặt niềm tin vào sự đảm bảo của Hoa Kỳ về mặt an ninh.

Từ góc độ Hoa Kỳ, do Việt Nam có mối thương mại với Hoa Kỳ ở mức khá thấp, điểm dân chủ và tự do ngôn luận thấp, GDP nhỏ, đồng thời, với lịch sử tranh chấp lãnh thổ gần đây với Trung Quốc và Campuchia, đặc biệt là tranh chấp biển đảo hiện tại với Trung Quốc tại Biển Đông, Việt Nam sẽ là một đồng minh khá rủi ro. Hoa Kỳ sẽ tránh cam kết với một đồng minh phức tạp tiềm ẩn mà lợi ích nhận được lại chẳng có bao. Không những thế, Hoa Kỳ sẽ chọc tức đối tác thương mại Trung Quốc và có khả năng kéo Hoa Kỳ vào cuộc chiến với Trung Quốc.

Bất chấp những cản trở trên, trở thành đồng minh là lựa chọn tốt nhất cho cả Hoa Kỳ và Việt Nam. Nếu Trung Quốc nắm giữ được tài nguyên biển của Việt Nam, Trung Quốc sẽ được củng cố về kinh tế và càng có gan sử dụng quân sự để chiếm đoạt nhiều hơn. Nếu Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng với chính trị Việt Nam, Việt Nam có thể bị lợi dụng để chống lại Mỹ về các mặt kinh tế, ngoại giao và thậm chí là quân sự. Các nước lệ thuộc Trung Quốc như Bắc Triều Tiên hay Campuchia sẽ gây ra các vấn đề lớn cho Hoa Kỳ và các đồng minh tại Châu Á.

Nếu Hoa Kỳ thất bại trong việc thân thiết với Việt Nam trước cánh cửa cơ hội này, Việt Nam có thể sẽ không hòa giải mà tham gia quỹ đạo ủng hộ Trung Quốc. Dù cho thuyết domino đã bị bác bỏ, sẽ có một thuyết domino khác trở lại. Nếu Việt Nam rơi vào vòng ảnh hưởng của Trung Quốc, Trung Quốc sẽ ngày càng mạnh và khả năng các quốc gia khác cũng bước theo là càng cao.

Trong khi Hoa Kỳ có thể không phải là đồng minh chắc chắn nhất cho một đất nước nghèo không dân chủ, có còn hơn không. Khả năng bảo vệ vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam sẽ được củng cố bằng sự hội nhập kinh tế chặt chẽ và mối liên minh với Mỹ. Sự hợp tác được thúc đẩy sâu sắc giữa Mỹ, Việt Nam và các quốc gia liên quan đến vụ kiện sẽ là thiết yếu đối với khả năng bảo vệ độc lập và gia nhập thị trường quốc tế của Việt Nam trong thập kỉ tới. Sự lưỡng lự của Việt Nam trước Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ không đem lại kết quả gì.

Có rất nhiều thách thức đối với hợp tác giữa Mỹ và Việt Nam. Do lịch sử chiến tranh trước đây và các giá trị chính trị khác nhau về những vấn đề như dân chủ và tự do ngôn luận. Tuy nhiên, Việt Nam đang gắng sức vượt qua di chứng lịch sử này. Gần đầy, lần đầu tiên, họ cho phép tổ chức tưởng niệm quân đội Úc trên đất Việt Nam.

Trung Quốc sử dụng những mối liên kết kinh doanh quốc tế để ảnh hưởng đến chính trị của cả Hoa Kỳ và Việt Nam, bao gồm qua cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa. Với ảnh hưởng đó, Trung Quốc ngăn cản việc can dự của Mỹ vào chính trị Châu Á, đặc biệt ở biển Nam Trung Hoa. Các yếu tố kinh tế của mối liên minh Mỹ – Việt Nam đang gia tăng, ví dụ như lệnh trừng phạt kinh tế đối với Trung Quốc và hội nhập kinh tế giữa Việt Nam và Mỹ, do đó rất thiết yếu để công cuộc không bị phá hoại.

Những thách thức này có thể được vượt qua nhờ năm biện pháp: 1) các quyết định chính trị để tái định hướng các mối quan hệ kinh doanh để rời bỏ Trung Quốc và hợp tác với nhau, ví dụ như qua Hợp tác Xuyên Thái Bình Dương; 2) viện trợ phát triển gia tăng; 3) các hiệp định, huấn luyện, viện trợ và hợp tác về quân sự gia tăng; 4) chia sẻ thông tin tình báo; 5) ngoại giao tăng cường, bao gồm kênh 2 và người dân; và 6) công bố lời xin lỗi chính thức khi phù hợp và khả thi về mặt chính trị, bao gồm từ Mỹ đến Việt Nam, và qua sự hòa giải giữa Việt Nam và người Mỹ gốc Việt.

Những người Mỹ gốc Việt có thể sẽ là một nhóm lợi ích quyền lực trong việc Mỹ thúc đẩy Việt Nam độc lập khỏi Trung Quốc. Đây sẽ là lợi ích của cả Việt Nam và Mỹ khi được thúc đẩy hiệu quả để đối trọng sức ảnh hưởng của Trung Quốc trong chính trị Mỹ. Điều này có lẽ sẽ khuyến khích Mỹ đứng lên chống lại Trung Quốc, một việc cần phải làm để duy trì sự trong sạch chính trị và sự trung thành với những lí tưởng từ thời sáng lập.

Tôi tin rằng Việt Nam sẽ muốn giữ thái độ trung lập trong các xung đột đang nổi lên giữa các đối tác thương mại hàng đầu, Trung Quốc và Mỹ. Nhưng sự trung lập gây ra rủi ro: vùng đặc quyền kinh tế và vùng biển Việt Nam bị Trung Quốc chiếm giữ, nền kinh tế bị lệ thuộc chủ nghĩa trọng thương kiểu mới của Trung Quốc, và chính sách ngoại giao độc lập trong thập kỉ tới cũng bị chi phối bởi Trung Quốc. Làm đồng minh với Mỹ chắc chắc cũng sẽ có những rủi ro – bao gồm việc căng thẳng ngoại giao với Trung Quốc, xung đột quân sự, sự trả giá về kinh tế do lệnh trừng phạt đối với Trung Quốc.

Đây có lẽ sẽ là tình huống tiến thoái lưỡng nan không giải quyết được mà Việt Nam phải đối mặt. Không có giải pháp hoàn hảo hay đơn giản cho việc quyết liệt phản đối Trung Quốc mở rộng lãnh thổ và làm phương hại đến Việt Nam. Nhưng, một liên minh quốc phòng giữa Mỹ và Việt Nam sẽ củng cố sức mạnh cho cả hai nước và do đó làm giảm thiểu nguy cơ xung đột kinh tế hay quân sự đối với Trung Quốc. Chúng ta nên bắt lấy khi vẫn còn cơ hội.

© 2007-2016 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC – www.phiatruoc.info

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: