Nồng mặn “mảnh hồn làng” ngư phủ – TCPT số 29

Tôi xin tặng bài viết này tới những người con xa xứ!

Ngọc Cầm

sss

“Chim bay dọc biển mang tin cá”. Đó là câu tựa đề cho bài thơ “Quê hương” của nhà thơ Tế Hanh – một thông điệp từ sông biển Việt Nam. Không giống với một “quê hương là chùm khế ngọt” của Hoàng Trung Thông hay quê hương gắn liền với “những buổi trốn học đuổi bướm cầu ao” của Giang Nam… Tế Hanh đưa ta về với miền biển quê hương yêu dấu.

Nét đẹp làng chài


“Làng tôi vốn làm nghề chài lưới

Nước bao vây cách biển nửa ngày sông

Khi trời trong gió nhẹ sớm mai hồng

Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá

Chiếc thuyền nhẹ băng như con tuấn mã

Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang

Cánh buồm trương to như mảnh hồn làng

Rướn thân trắng bao la thâu góp gió

Ngày hôm sau ồn ào bên bến đỗ

Cả dân làng tấp nập đón ghe về

Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe

Những con cá tươi ngon than bạc trắng

Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ

Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ

Nước biển xanh, cá bạc, chiếc thuyền vôi

Thoáng con thuyền rẽ song vượt ra khơi

Tôi bỗng nhớ cái mùi nồng mặn ấy”

Bài thơ giản dị, ít người biết đến như bài “Nhớ con sông quê hương” của tác giả. Có thể vì bài thơ không nói điều gì lớn hơn ngoài ca ngợi vẻ đẹp của một làng ngư phủ. Nhưng trong từng câu, từng chữ ta đều thấy cái vị nồng nồng, mằn mặn của biển cả phả vào miền tâm trí bởi những ngọn gió khơi lồng lộng.

Hiện lên trong bức tranh về làng chài lưới là hai mảng chính: vùng sông biển và hình ảnh những người ngư dân cường tráng. Gắn kết hai mảng chính này lại là “những con cá tươi ngon thân bạc trắng” – món quà của mẹ đại dương ban tặng cho con người.

Bức tranh vùng “cách biển nửa ngày sông”, có thể là một vùng cửa biển, hiện lên trong thi phẩm thật đẹp đẽ, hào sảng. Tông màu chính cho bức tranh biển là “nước biển xanh” và không gian “sớm mai hồng”. Hai tông màu tương phản, nhưng đều phơn phớt nhẹ, và tôn nhau lên nổi bật một cách lạ lùng. Nhưng nếu biển chỉ có trời, có nước thì bức tranh ấy chỉ là một khoảng trống mênh mông vô tận không có điểm nhấn. Điểm nhấn ở đây chính là màu trắng điểm xuyết giữa bao la của những cánh buồm. Không phải những con tàu lớn như Titanic hay Podeidon, không phải những chiến hạm hoành tráng hung dữ, chỉ là những con thuyền đánh cá nhỏ bé. Bởi vì vô lo vô nghĩ, vì ra đi trong thanh bình, nên những con thuyền này mới có thể “nhẹ băng như con tuấn mã”. Đàn “tuấn mã” ra đi không phải để chinh chiến, gây đổ máu, đơn giản chỉ là một cuộc phiêu lưu “vượt trường giang”. Bởi vậy, đoàn thuyền đánh cá mang trong mình vẻ đẹp vừa “mạnh mẽ”, lại vừa trong sáng, như vẻ đẹp của chàng hiệp sĩ Đông Ky Sốt vậy.

Cánh buồm trương to như mảnh hồn làng

Rướn thân trắng bao la thâu góp gió

Bức tranh về biển là bức tranh của sự khởi đầu: Khởi đầu trong thời gian và không gian. Tác giả lựa chọn thời gian là “sớm mai hồng” – khởi đầu của một ngày mới. Làng ngư phủ trong thơ của Tế Hanh là một làng ở cửa biển (“cách biển nửa ngày sông”), nên có thể coi đoàn thuyền ấy đang rời xa dần vùng nước lợ để bắt đầu bước vào vùng nước mặn. Đó chính là khởi đầu cho không gian biển. Tất cả những khởi đầu ấy là để gợi mở cho khởi đầu một cuộc chinh phục biển khơi!

Giấc mơ bình dị

Tô điểm thêm cho vẻ đẹp của bức tranh là hình ảnh làng ngư phủ. Nào thì “tấp nập đón ghe về”, nào thì “ồn ào bên bến đỗ” và một giấc mơ thật bình dị:

Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe

Những con cá tươi ngon thân bạc trắng

Bất cứ làng ngư phủ nào cũng đều mang trong mình cái vẻ chất phác và rộn rã ấy. Nhưng điểm nhấn cho bức tranh làng ngư phủ lại là hình ảnh cường tráng của những chàng trai “dân chài lưới”. Nếu làng ngư phủ ồn ào đón thuyền về thì vẻ đẹp của “dân chài lưới” chỉ hiện lên trong yên bình, khi “Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm”. Trai tráng vùng biển có một màu da đặc trưng: “làn da ngăm rám nắng”, màu của cực nhọc và cũng là màu của “thép” được rèn không phải bởi lửa, mà bởi đại dương. Ám trên thân thể họ cũng là mùi mằn mặn của muối, của cá, của gió biển– “Cả thân hình nồng thở vị xa xăm”. Ta tưởng tượng những chàng trai với làn da ngăm đen, đượm mùi biển cả với cơ bắp cuồn cuộn đang thu lưới trong sự thỏa mãn với thắng lợi của một cuộc đi “bội thu”. Dân ngư phủ luôn bình dị trong đời sống, bình dị trong cả giấc mơ. Họ không ước ao xa xôi, họ chỉ mong những ghe chở đầy cá biển. Họ yêu quê hương đơn giản chỉ vì quê hương với họ là biển xanh, vì quê hương cho họ những con cá “thân bạc trắng”, cũng như với người nông dân quê hương chính là “đồng lúa chin”.

Mỗi người đều mang trong mình hình ảnh của một quê hương. Với ai đó có thể là một vùng nông thôn với cánh đồng vàng ruộm, với ai đó có thể là miền đồi núi với ruộng bậc thang ẩn khuất trong sương, với ai đó có thể là chốn thị thành náo nhiệt ngựa xe… Riêng  với Tế Hanh là một làng ngư phủ. Bất cứ ai đi xa cũng đều giữ trong tim những nét đẹp đặc trưng của quê hương. Khổ thơ cuối cùng như là lời nhắn gửi của tác giả với chính bản thân mình và cho những người con miền biển phải xa quê:

“Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ

Nước biển xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi

Thoáng con thuyền rẽ sóng vượt ra khơi

Tôi nhớ mãi cái mùi nồng mặn ấy”

Vâng! Quên làm sao được cái mùi nồng mặn của biển! Và tôi cũng xin mạn phép mượn lời nhắn gửi trên của nhà thơ Tế Hanh như một lời nhắn gửi tới tất cả những người “ngư dân” phải xa quê, cho dù họ có thể đang phiêu bạt ở một miền nào khác, hoặc họ đang trôi dạt tại một vùng biển mà không phải biển quê hương: Biển quê hương sẽ mãi mãi chờ đợi chúng ta và mãi mãi nằm trong trái tim của chúng ta.

Ngọc Cầm

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: