Lê Duy chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Andrew Lam, The Huffington Post

Việt Nam – một nhà nước công an trị, nơi mà việc tự do ngôn luận có thể đồng nghĩa với ngồi tù nhiều năm, đang chìm ngập trong điện thoại di động. Bất kể là nhắn tin hay gửi hình, người dân dân tại đây đang mua điện thoại với một tốc độ chóng mặt. Việt Nam đang ngày càng giàu lên và đi kèm với nó là sự biến mất tình trạng độc quyền thông tin của chính phủ bấy lâu nay.

Trong nhiều năm, Việt Nam là một trong cơ sở chính về sản xuất và xuất khẩu điện thoại di động giá rẻ. Vào 2010, theo số liệu thống kê, Việt Nam đã xuất khẩu lượng điện thoại di động trị giá 2.3 tỉ USD. Hai năm sau, con số này đã nhảy vọt lên tới 8.63 tỉ USD, tức tằng hơn 122% so với hai năm trước đó. Vào lúc này, chỉ với 20 USD là bạn đã có thể mua cho mình được một chiếc điện thoại di động ở Việt Nam nên những người tiêu dùng bình dân ở đây hầu như ai cũng sắm cho mình một chiếc di động – việc mà vài năm trước đây thì đã đóng hộp xuất khẩu ra nước ngoài.

Theo số liệu thống kê mới nhất của TechniAsia năm 2012, mỗi 100 người dân Việt Nam có 145 điện thoại di động. Với chỉ hơn 90 triệu dân nhưng Việt Nam đang sử dụng số lượng di động lên đến hơn 130 triệu chiếc. Và số lượng người dùng không chỉ giới hạn trong tầng lớp trung lưu. Hầu như ai cũng có một chiếc, từ học sinh cấp một cho tới những người đạp xe xích lô nghèo khổ, thậm chí cả những bạn tuổi “teen”. Trên các đường phố Việt Nam, chúng ta dễ dàng bắt gặp cảnh người đi xe máy chỉ với một tay, tay kia thì đang cầm điện thoại để trò chuyện hay bạn bạc chuyện làm ăn. Họ thậm chí còn chẳng buồn tắt điện thoại trong khi xem phim ở rạp chiếu bóng. Ở quán cà phê, nhà hàng, họ có một thói quen khá bất lịch sự là cúi mắt xuống kiểm tra hoặc gửi tin nhắn trong khi nói chuyện với người ngồi trước mặt.

Đối với chính phủ Việt Nam – một đất nước áp dụng biện pháp chặn tường lửa Internet khá quyết liệt như chính quyền Trung Quốc – thì đây là một xu thế khá đau đầu. Không chỉ dừng lại ở việc trò chuyện qua điện thoại, người dân ở đây đang sử dụng những thiết bị điện thoại thông minh và đa chức năng này để ghi lại và chia sẻ những hình ảnh mà chính quyền không muốn bị phát tán trên các trang mạng. Những hành động phi đạo đức của công an bị ghi hình và gửi lên mạng hàng ngày. Những cuộc biểu tình chống lại sự tham nhũng của công an, việc thu hồi đất bất hợp pháp của chính quyền, và cả các sự kiện biểu tình chống Trung Quốc lấn chiếm Biển Đông và ghi hình lại bằng những chiếc điện thoại di động.

Một sự kiện đáng chú ý đó là việc thiền sư Thích Nhất Hạnh – người từng bị lưu đày sang Pháp trong một thời gian dài, đã được phép trở lại quê hương vào năm 2005. Và ông đã quyết định xây dựng một tu viện với tên Bát Nhã ở tỉnh Lâm Đồng. Tu viện này đã nhanh chóng nổi tiếng và thu hút rất nhiều bạn trẻ.  Nhưng điều này đã làm cho những người cầm quyền tại chính quyền địa phương phải đứng ngồi không yên. Họ sợ hãi một phong trào theo kiểu Pháp Luân Công ở Trung Quốc sẽ xảy ra ở Việt Nam. Và kết quả là một đám đông dưới sự bảo trợ của chính quyền đã tấn công tu viện vào tháng 11 năm 2009, làm nhiều người bị thương và thiệt hại không nhỏ về cơ sở vật chất. Nhiều sư sãi và ni cô đang muốn tìm chốn thanh tịnh nơi cửa Phật cũng đã bị bắt mà không hiểu vì cớ gì.

Trong khi những phương thức truyền thông chính ở Việt Nam như truyền hình, báo đài, báo chí đã đăng tải rất ít thông tin về vụ việc này, cộng đồng sử dụng di động đã nhanh chóng nhận được nhiều thông tin từ những nhân chứng đã ghi hình, chụp ảnh các cảnh bắt bớ sư sãi và ni cô cùng với cảnh đập phá ở đây. Câu truyện và những đoạn clip này đã lan ra toàn thế giới.

Thời thế nay đã khác xưa

Sau Chiến tranh Lạnh, Việt Nam nhanh chóng tiến lên kỷ nguyên thông tin. Đã có một thời, sở hữu một chiếc máy fax có thể khiến bạn bị bắt và ngồi tù. Thực sự, trong lĩnh vực kiểm soát và bóp méo thông tin thì bộ máy Cộng sản từng cho ra đời và vận hành một cỗ máy hoàn hảo. Nhưng thời ấy nay còn đâu, với sự xuất hiện của mạng Internet, lượng người dùng đã tăng từ 200.000 hồi năm 2000 lên 30.802.000 vào năm 2012. Facebook mới chỉ vào Việt Nam từ năm ngoái những đã nhanh chóng đạt lên 10.5 triệu người dùng – gần 12% tổng dân số tại nước này.

“Sự tăng trưởng của mạng Internet đang là mối hiểm họa đe dọa tới chính phủ”, ông Lê Quốc Quân – a một luật sư nổi tiếng trên thế giới và là một nhà hoạt động dân chủ, blog nổi tiếng của ông cổ vũ cho hệ thống chính quyền đa nguyên và quyền con người, cho biết trong cuộc cho truyện với Associated Press hồi năm 2011. Ông còn cho hay: “Người dân bây giờ đã thực sự có cơ hội đọc tin và biết sự thật. Chúng tôi đang khao khát một nền dân chủ ở đất nước Việt Nam này”.  Chính quyền đã khép tội 14 blogger và những nhà hoạt động dân chủ vào tuần trước vì đã có kế hoạch lật đổ bộ máy cầm quyền, và một vài người trong số họ đã phải nhận mức án lên đến 13 năm tù giam. Luật sư Quân cũng đã bị bắt không lâu sau bài phỏng vấn của ông với Associated Press.

Ngày càng nhiều người bày tỏ sự chán chường và bực bội của họ lên blog cá nhân. Nhưng liệu số đông người dân muốn có một nền dân chủ và thực hiện một cuộc thay đổi toàn cục hay không thì vẫn còn chưa rõ ràng. Những nhân tố còn thiếu hiện nay là: toàn thể người dân chưa thực hiện được các cuộc phản đối có tổ chức, chưa có một nhà lãnh đạo đủ tâm và đủ tầm để có thể thuyết phục được người dân và thách thức với bộ máy hiện có, và chưa có những cuộc nói chuyện thẳng thắn, nghiêm túc và thực sự đi vào trọng tâm để tìm ra đường đi mới cho đất nước. Quá nhiều những cuộc thảo luận xảy ra trên mạng đã làm cho chính quyền chỉ còn biết cách tăng cường bắt bớ và đồng thời thuê những blogger khác để gây ảnh hưởng lên dư luận của cộng đồng cư dân mạng.

Và cho dù Bác sĩ Nguyễn Đan Quế – một nhà hoạt động dân chủ hàng đầu và đã nhiều lần là ứng viên cho giải Nobel Hòa bình, trước khi bị chính quyền Việt Nam bắt trong năm 2011, đã kêu gọi thanh niên Việt Nam hãy sử dụng những chiếc điện thoại di động như một công cụ để tẩy sạch chế độ độc tài của Cộng sản, thì việc có hay không phần đông những người sử dụng điện thoại di động có xem công nghệ mới mẻ này như một công cụ đầy tiềm năng để tiến hành một cuộc thay đổi có tầm vĩ mô như các nước Ả Rập đã làm hơn hai năm – Arab Spring, hiện vẫn còn chưa rõ.

Tuy vậy, rõ ràng là cơn gió thay đổi đang thổi một cách mạnh mẽ. Chán nản và bực tức chung trong đại đa số người dân đang tăng lên vì sự bất công và tham nhũng, và cơ sở hạ tầng truyền thông mới đã và đang cho phép người dân được tự do phát biểu hơn. Khi ngày họ càng được biết nhiều hơn về sự thật bấy lâu nay họ bị che giấu bao nhiêu, thì họ càng trở nên khó kiểm soát bấy nhiêu. Cho dù họ có nhận ra hay không thì bằng việc chia sẻ và trao đổi thông tin trên quy mô quốc gia, những người dân Việt Nam này đang thực sự góp phần mang đến một sự thay đổi có tính sống còn đối với đất nước vốn đã có quá nhiều lịch sử đau thương – chỉ cần một cú click mà thôi.

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2013

Share on Facebook

Scridb filter