Review sách: ‘Cảm tình viên’

Phương Hoàng chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Helen Clark, Tạp chí Diplomat

Người chiến thắng năm nay của giải thưởng Pulitzer cho tiểu thuyết chắc chắn đã hé lộ một vài vấn đề mới mẻ.

Giải Pulitzer năm nay cho tiểu thuyết được trao cho một ứng viên ít ai ngờ đến: The Sympathizer (Tạm dịch: Cảm tình viên) của Nguyễn Thanh Việt, câu chuyện về một gián điệp cộng sản Việt Nam cùng vị tướng (tổng tư lệnh) chuyển từ quân đội miền Nam Việt Nam đến California sau sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn.

Như cách người kể chuyện vô danh là Đại úy nói ngay lúc bắt đầu: Tôi là một gián điệp, một người đang ngủ, một tên quỷ, một người có hai khuôn mặt, The Sympathizer là câu chuyện của nhiều vai diễn. Nguyễn, Phó Giáo sư chuyên ngành Anh, Mĩ và Dân tộc học của Đại học Nam California trả lời thành thật trong cuộc phỏng vấn với tờ The Guardian, “Cuốn sách của tôi có những điều khiến mọi người bất bình”. Người kể chuyện của tác giả, đứa con ngoài giá thú của một thiếu nữ Việt Nam bình thường với một linh mục Pháp, được nhấn mạnh ở khả năng lớn nhất của anh ta là nhìn nhận bất cứ thứ gì từ cả hai phía.

Những năm qua, lượng sách viết về Chiến tranh Việt Nam vô cùng đa dạng, phong phú. Matterhorn, viết từ quan điểm của một người lính Hoa Kì, được phát hành nhằm đưa ra những bình luận xuất sắc chỉ trong vài năm trước đây. Tuy vậy, một số ít bắt nguồn từ quan điểm của người Việt đã được công bố ở phương Tây. Lấy The Sorrow of War (Nỗi buồn chiến tranh) của Bảo Ninh hoặc cuốn nhật kí được khôi phục lại của bác sĩ quân y Tran Le Thuy, Last night I dreamed of Peace (Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình) làm ví dụ: Cả hai đều chỉ được viết từ cách nhìn của người miền Bắc trong cuộc chiến và đều được yêu thích, tung hô; song lại có số lượng độc giả ít ỏi khi chuyển ngữ sang tiếng Anh. Tuy nhiên,  những gì được kể lại từ một người kể chuyện có thể nhìn thấy cả hai mặt của cuộc nội chiến Việt Nam dài đằng đẵng lại là những điều mới mẻ.

The Sympathizer-1The Sympathizer đề cập đến nhiều vấn đề phức tạp, từ cuộc sống của một gián điệp cảm thấy có cảm tình với những người anh ta đang buộc phải theo dõi, đến việc tái định cư ở Mĩ và kinh nghiệm của những người tị nạn. Thế nhưng những điều đó chưa đủ công bằng. Cuốn sách này không thực sự tấn công vào các tập quán văn hóa Mĩ, hay là cái định nghĩa của việc thống trị gây đến cho khả năng phản biện của một cá nhân nào đó. Nó hạ thấp chúng. Trong môt cốt truyện giới hạn, người kể chuyện trở thành cố vấn cho Người Đạo diễn (một sự tôn kính nửa đùa nửa thật dành cho Francis Ford Coppola), người đang làm phim về Chiến tranh Việt Nam nhưng lại xao lãng từng giọng Việt Nam đơn lẻ (Họ nói bằng ngôn ngữ trên kịch bản, hoặc la hét khi bị tra tấn). Cuối cùng, những vai diễn được tạo ra cho các nhân vật Việt Nam, cho phép họ thất bại trong sự gắn kết không hơn. Trong khi đó, sự tầm thường của tính bài ngoại và sự tự phụ của tác giả hư cấu của cuốn Asian Communism and the Oriental Mode of Destruction (Tạm dịch: Sự hủy diệt của Chủ nghĩa Cộng sản châu Á và lối sống phương Đông) bị đem ra chế nhạo, cũng như mọi người sẵn sàng chấp nhận lời giải thích của phương Tây về Việt Nam qua những địa phương riêng biệt (Giống như cuốn The Quiet American (Người Mĩ thầm lặng) của Pyle tìm kiếm câu trả lời trong những cuốn sách hàn lâm của ông chứ không ở trên những đường phố Sài Gòn). Những đường biên, chẳng hạn như sự chua chát, “trò bịp bợm phương Đông được các giáo sư chuyên môn của chúng tôi ở các trường đại học yêu thích vô cùng” bất ngờ nổi lên. Sự ấn định của phương Tây trên một vài trường hợp phù phiếm của văn hóa châu Á (đặc biệt là địa chủ châu Á) thay thế cho bất kì điều gì khó hiểu bị nhạo báng. “Có bao giờ bạn để ý rằng”, Sofia Mori, người mang hai quốc tịch Nhật–Mĩ nói, “làm thế nào để một người da trắng có thể học một lượng nhỏ từ vựng của các ngôn ngữ châu Á và chúng ta chỉ ám ảnh về nó?”

Sau cùng, tuy rằng giờ đây trong số những người cộng sản, người ta có thể thấy một ví dụ khác về việc làm thế nào tư duy phản biện hoặc suy nghĩ độc lập bị hạ thấp bởi cả giới cầm quyền và các giáo điều: Chủ nghĩa ngoại lệ Mĩ hoặc chiến thắng của người cộng sản có một chút ý nghĩa bởi ý thức hệ có thể luôn luôn được nhìn nhận từ cả hai phía, và sau đó người ta chọn lấy một phần. Có lẽ một người thiếu vắng đi hai khuôn mặt là người bị mù một nửa.

Nhưng đa phần điều khó hiểu này chỉ trở nên rõ ràng trên sự phản chiếu ở mức độ gần hơn. Câu chuyện là bước đi tuyệt vời hấp dẫn những người để bản thân trôi đi trong câu chuyện của những điều chưa kể và  sự kịch tính của nó – đến từ những con phố Los Angeles cho đến bộ phim được dựng lên ở những cánh rừng Việt Nam hay Philippines – hơn là ý thức hệ mục nát trong tâm hồn hay hậu quả khô cằn của chiến tranh và nỗi thống khổ trong cuộc đời đang sống của lí trí, hoặc quyền hạn của lòng thương xót.

Đây là một cuốn tiểu thuyết không bình thường để tỏ lòng kính trọng (John Le Carre cho rằng Our man in Havana của Graham Greene là một ngoại lệ). Giống Tailor of Panama, The Sympathizer cũng là một sự khác biệt, đôi khi có thể coi là một tiểu thuyết gián điệp khôi hài, châm biếm và ám chỉ The Quiet American hoặc Philip Roth (một màn dạo đầu đáng nhớ đầy lãng mạn với chiếc xúc tu nhân tạo) và cũng đem lại sự phóng đại của “Orwellian” (1). Sự xen kẽ của The Apocalypse Now và vị thế đầy kiêu ngạo của Hollywood cũng là một trong những phần hấp dẫn nhất của cuốn sách.

Nguyễn có lẽ đã muốn làm mọi người bất mãn song ông cũng không muốn phải chắt lọc bất cứ điều gì để dành cho độc giả phương Tây. Với giải thưởng Pulitzer, hi vọng sẽ không còn phải quay lại vấn đề này nữa.

_______

(1) Tính từ Orwellian nhằm chỉ sự lừa gạt công khai, theo dõi ngầm và thao túng quá khứ bởi nhà nước chính trị toàn trị (Theo Wikipedia tiếng Việt)

 

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: