Tại sao chủ nghĩa đa văn hoá lại thất bại? (II)

Thanh Bình chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Kenan Malik, Foreign Affairs

Thất bại của chủ nghĩa đa văn hoá trong cộng đồng và xã hội ở châu Âu

multiculturismXem thêm:

***

Chủng tộc là hàng đầu

Cho dù việc châu Âu đương thời có thực sự đa dạng hơn thế kỷ 19 hay không vẫn là một chủ đề cho các cuộc tranh cãi thì việc người châu Âu cảm nhận châu Âu đa dạng hơn lại là một vấn đề không cần phải bàn thêm. Có lẽ điều này là do sự thay đổi trong nhận thức của người châu Âu về sự khác biệt xã hội. Khoảng 150 năm trước cấu trúc tầng lớp xã hội quan trọng hơn bây giờ rất nhiều trong việc hiểu về tương tác xã hội. Tuy nhiên, đến giờ thật khó để hiểu tại sao lại như vậy. Nhiều người lúc đó nhìn nhận phân biệt chủng tộc không phải dựa trên sự khác nhau về màu da mà là về tầng lớp và vị trí xã hội. Hầu hết các nhà tư tưởng thế kỷ 19 có cảm giác lo ngại không phải với những người lạ vượt qua biên giới để bước vào nước họ mà với những người trên chính đất nước họ đang sống trong những khu tối tăm.

Một trong những điều bí ẩn thịnh hành trong giới chính trị châu Âu là các chính phủ chấp nhận các chính sách đa văn hóa bởi vì các dân tộc thiểu số muốn sự khác biệt của họ được thừa nhận. Trải qua vài thập kỷ gần đây, tuy nhiên, sự phân loại tầng lớp lại không còn quan trọng ở châu Âu, cả trong phân loại chính trị và và phân tầng xã hội. Cùng trong thời gian đó, văn hóa lại ngày càng trở nên quan trọng trong nhận thức về sự khác biệt xã hội. Và xu thế đó ngày càng lan rộng. Tư tưởng phân hóa dựa trên các đặc tính chính trị mà phổ biến cách đây 200 năm ngày càng bị thu hẹp và cách phân biệt cũ giữa cánh tả và cánh hữu ngày càng ít ý nghĩa hơn. Khi mà tầng lớp lao động mất dần sức mạnh về kinh tế chính trị, thì sẽ dẫn đến sự giảm sút của các tổ chức lao động cũng như tư tưởng tập thể. Trong khi đó, thị trường ngày càng mở rộng, đi vào tất cả các ngóc ngách của đời sống xã hội. Các cơ quan đoàn thể mà có chức năng đoàn kết các cá thể khác biệt lại với nhau, từ công đoàn cho đến giáo hội ngày càng lu mờ trong đời sống của quần chúng.

Kết quả là, người châu Âu đã bắt đầu nhìn lại bản thân và liên kết xã hội của họ theo một cách khác. Càng ngày, họ xác định tình đoàn kết xã hội không phải về chính trị mà là về dân tộc, văn hóa, hoặc đức tin. Và họ quan tâm ít hơn với việc xác định loại xã hội mà họ muốn tạo ra so với việc xác định cộng đồng mà họ sống. Hai vấn đề ấy, tất nhiên, liên quan mật thiết, và bất kỳ nhận thức về bản sắc xã hội phải xem xét cả hai vấn đề đó. Nhưng khi dải phổ ý thức hệ đã được thu hẹp và khi các cơ chế cho sự thay đổi đã bị xói mòn, chính trị của ý thức hệ đã nhường chỗ cho các chính trị của bản sắc. Điều này đi ngược lại với việc người châu Âu đang nhìn nhận quê hương của họ là cực kỳ đa dạng và đang xây dựng các cách thức ứng phó với sự đa dạng đó.

Tổ chức ô dù

Khi mô tả xã hội châu Âu đương thời vô cùng đa dạng thì chủ nghĩa đa văn hóa vẫn còn nhiều khiếm khuyết. Điều gì trong chính sách của chủ nghĩa đa văn hóa có thể quản lý được sự đa dạng? Trải qua ba thập kỷ gần đây, nhiều quốc gia châu Âu thông qua các chính sách về đa văn hóa, nhưng mỗi nước lại thực hiện một cách khác nhau. Chỉ so sánh hai nước là Vương quốc Anh và Đức trong số những nước này và xem xét những điểm chung thôi đã bộc lộ rất nhiều về bản thân chủ nghĩa đã văn hóa.

Một trong những điều bí ẩn thịnh hành trong giới chính trị châu Âu là các chính phủ chấp nhận các chính sách đa văn hóa bởi vì các dân tộc thiểu số muốn sự khác biệt của họ được thừa nhận. Mặc dù những quan ngại về đồng hóa văn hóa đã thu hút giới chuyên gia chính trị, thì người ta vẫn chưa lưu tâm đến người nhập cư. Khi mà số lượng lớn người nhập cư từ vùng Caribbe, Ấn độ và Pakistan đến Vương quốc Anh vào cuối những năm 1940 và 1950 để bù cho sự thiếu hụt lực lượng lao động trong nước, thì giới chức Anh bắt đầu lo ngại về việc người nhập cư có thể làm suy đồi bản sắc dân tộc. Trong báo cáo năm 1953, chính phủ đã cảnh báo rằng: “Một cộng đồng da màu lớn là một mối lo ngại dẫn đến đời sống xã hội xuống cấp … hình ảnh nước Anh hay Vương quốc Anh mà con người và những giá trị Anh thông qua khối thịnh vượng chung cũng bị ảnh hưởng”

Nhưng người nhập cư đem theo họ những truyền thống và tập tục từ quê nhà, những thứ mà họ rất tự hào. Nhưng họ lại rất ý chú ý đến nhìn nhận sự khác biệt văn hóa của họ và họ thường không xem văn hóa là vấn đề chính trị. Điều làm phiền lòng họ không phải là mong muốn được đối xử khác biệt, nhưng trên thực thế thì họ lại bị phân biệt đối xử. Mối quan tâm nhất của họ là  phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng chứ không phải là tôn giá và chủng tộc. Trong các thế kể tiếp theo, một thế hệ mới các nhà hoạt động châu Á da đen, đã hình thành các nhóm như là Các phong trào thành niên châu Á và Tập thể chủng tộc ngày nay, có các hoạt động phản ánh sự bất bình của người nhập cư, tổ chức các cuộc biểu tình và đình công chống lại nạn phân biệt đối xử nơi làm việc, hoặc trục xuất người nhập cư hay những cuộc bạo hành người nhập cư của cảnh sát. Và đỉnh điểm là sự bùng phát một chuỗi những cuộc bạo loạn tàn phá các thành phố dọc Vương quốc Anh cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980.

Vào thời điểm đó, các nhà chức trách Anh đã nhận ra rằng nếu những cộng đồng thiểu số được không được trao quyền chính trị trong hệ thống nhà nước, thì căng thẳng tiếp tục kep thang và sẽ đẽ dọa sự ổn định đô thị. Và đó là hoàn cảnh ra đời của các chính sách đa văn hóa. Nhà nước, ở mức quốc gia hay địa phương, mở đường cho một chiến lược kéo cộng đồng da đen và châu Á tham gia vào quá trình chính trị chủ đạo bằng cách xây dựng các tổ chức chuyên biệt hay các nhà lãnh đạo cộng đồng để đại diện cho quyền lợi của họ. Và điều quan trọng nhất, là định hướng khái niệm về phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng. Đến giờ thì phân biệt chủng tộc không đơn giản là sự phủ nhận quyền bình đẳng mà còn sự là phủ nhận quyền được khác biệt. Và bình đẳng không còn là có quyền giống nhau không phân biệt chủng tộc, dân tộc, văn hóa và tín ngưỡng  mà còn có nghĩa là thừa nhận các quyền khác nhau đối với những người thuộc chủng tộc, dân tộc khác nhau hay có văn hóa và niềm tin khác nhau.

Hãy xem xét trường hợp của Birmingham, thành phố đông dân thứ hai của Vương quốc Anh. Năm 1985, khu vực Handsworth của thành phố bị nhấn chìm bởi cuộc bạo loạn gây ra bởi sự oán giận sôi sục bắt nguồn từ nghèo đói, thất nghiệp, và đặc biệt là sự quấy rối của cảnh sát. Hai người thiệt mạng và hàng chục người bị thương trong vụ bạo lực. Trong hậu quả của tình trạng bất ổn, hội đồng thành phố đã cố gắng liên kết với người dân tộc thiểu số bằng cách tạo ra chín nhóm Ô DÙ – các tổ chức ủng hộ các thành viên về các vấn đề chính sách thành phố. Các ủy ban này hoạt động vì nhu cầu của mỗi cộng đồng, như là phân bổ tài nguyên cho ai và như thế nào hay phân công quyền lực chính trị ra sao. Những nhóm này thực sự là tiếng nói đại diện hiệu quả cho các dân tộc thiểu số.

Hội đồng thành phố đã hy vọng có thể lôi kép những người dân tộc thiểu số vào quá trình dân chủ, nhưng các nhóm lại đấu tranh để thiết lập nhiệm vụ của cá nhân và tập thể. Một vài nhóm trong số đó, như là Phong trào của người Caribbean và châu Phi, đại diện cho một nhóm dân tộc, trong khi các nhóm khác, như là Hội đồng nhà thờ lãnh đạo người da đen, lại đại điện một tôn giáo. Sự da dạng giữa những nhóm này phù hợp với sự đa dạng trong nội bộ mỗi nhóm; ví dụ như không phải tất cả đều đại diện cho Ủy ban tư vấn dự án Hồi giáo Bangladesh đều sùng đạo như nhau. Dù theo kế hoạch của hội đồng thành phố, từng thành viên của một dân tộc thiểu số được phân công phụ trách một cộng đồng riêng rẽ, thì những nhu cầu của từng nhóm được xác định trong một thể thống nhất, và đặt các nhóm vào cuộc cạnh tranh giành tài nguyên. Và bất kỳ ai đứng ngoài những cộng đồng đã được xác định này thì đều bị loại trừ khỏi quá trình đa văn hóa.

Các vấn đề với chính sách của Birmingham, theo quan sát của Joy Warmington, giám đốc của Hội Hành động dân tộc Birmingham (nay là BRAP), một tổ chức từ thiện hoạt động với mục tiêu giảm bất bình đẳng, trong năm 2005, nhận định là “có xu hướng nhấn mạnh vào việc chủ thể trung tâm để trao quyền là dân tộc. Điều đó được xem như là một thực tiễn hữu hiệu để phân bổ tài nguyên dựa trên dân tộc hoặc tín ngưỡng. Vì vậy, thay vì nghĩ đến việc đáp ứng nhu cầu của cá thể hay là phân phối các tài nguyên một cách công bằng cho từng người, các tổ chức tập trung vào việc phân phối cho các dân tộc.” Kết cục lại là một lthảm họa. Trong tháng 10 năm 2005, hai mươi năm sau khi các cuộc bạo loạn Handsworth, bạo lực lại nổ ra ở các khu vực lân cận của Lozells. Năm 1985, người biểu tình trắng châu Á, người da đen và da trắng đã xuống đường để phản đối đói nghèo, thất nghiệp, và sự sách nhiễu của cảnh sát. Năm 2005, nổ ra  cuộc chiến giữa những người da đen và những người châu Á. Và nổi lên một tin đồn mà chưa bao giờ được làm sáng tỏ rằng một nhóm đàn ông châu Á đã hãm hiếp một cô gái người Jamaica. Cuộc chiến đó kéo nguyên một tuần.

Tại sao hai cộng động sát cánh với nhau năm 1985 lại quay ra đối đầu với nhau vào năm 2005? Câu trả lời nằm phần lớn pử chính sách đa văn hóa của Birmingham. Một nghiên cứu hàn lâm về chính sách Birmingham cho biết, “Tính hiện đại của việc lôi kéo từ các nhóm Ô dù có xu hướng dẫn đến cuộc tranh giành tài nguyên giữa các cộng đồng thiểu số da đen. Thay vì tập trung ưu tiên nhu cầu chung của các cộng đồng thì các nhóm Ô dù lại nỗ lực cực đại hóa quyền lời của chính họ.

Chính sách của hội động, nói một cách khác, không chỉ gắn mọi người chặt hơn vào bản sắc riêng mà còn khiến họ sợ và phẫn uất trước các nhóm khác và coi các nhóm khác như những đối thủ tranh giành quyền lực và tầm ảnh hưởng. Bản sắc của một cá nhân được xác nhận như đặc điểm phân biệt giữa nhóm này và nhóm khác: trong chính sách Birmingham, thì là người Bangladesh cung có nghĩa không phải người Ailen, hay người Sikh và cung không phải người Phi Ca-ri-bê. Hậu của là sự hình thành hiện tượng mà nhà kinh tế học Amartya Sen gọi là chủ nghã đơn văn hóa đa đa thành phần – một chính sách được định hình từ một giai thoại về một xã hộ hình thành bởi sự quấn quýt với các nền văn hóa riêng biệt đồng dạng với nhau.

Còn tiếp…

Scridb filter

Author: tapchiphiatruoc

Share This Post On
468 ad

Leave a Reply

%d bloggers like this: